Wettelijk samenwonen

Burgers die ongehuwd samenwonen kunnen dit een wettelijk karakter geven door een verklaring af te leggen van wettelijke samenwoning.

Inhoud

Waar gaat het over?

Twee personen die samenwonen en een verklaring van wettelijke samenwoning afleggen voor de ambtenaar van de burgerlijke stand van hun gemeente, zijn wettelijk samenwonend. De registratie geeft een zekere juridische bescherming.

Twee personen die in België een woning delen kunnen wettelijk samenwonen. Dat geldt niet alleen voor heteroseksuele of homoseksuele partners. Je kunt ook wettelijk gaan samenwonen met familieleden zoals broers, zussen, ouders of kinderen of met iemand anders.

Dit is niet hetzelfde als een samenlevingscontract!

Een wettelijke samenwoning heeft onder meer ook gevolgen op het vlak van belastingaangifte, verblijfsrecht, erfrecht, verwerven en beheren van gezamenlijke goederen, schulden, ...

Opgelet, niet te verwarren met:

  • Feitelijke samenwoning: je woont samen op hetzelfde adres, maar hebt geen gezamenlijke inschrijving in het bevolkings-, vreemdelingen- of wachtregister.
  • Officiële samenwoning: je hebt samen met andere personen een inschrijving op hetzelfde adres in het bevolkings-, vreemdelingen- of wachtregister. 
    Ondanks deze gezamenlijke inschrijving kun je  toch als alleenstaande ingeschreven zijn op voorwaarde dat het gaat om een meergezinswoning (zie verder : ‘gezinssamenstelling’).
  • Samenlevingscontract : Dit is een vermogensrechtelijk contract dat afgesloten wordt bij een notaris. Hierin worden de afspraken vastgelegd die gemaakt worden met betrekking tot de samenleving en de goederen die daarbij gebruikt en gedeeld worden.
    Het ondertekenen van een samenlevingscontract bij een notaris is geen wettelijke samenwoning en heeft dan ook geen invloed op de belastingaangifte !
    Indien een samenlevingscontract ondertekend wordt bij de notaris, wordt het contract niet meer opgenomen bij de verklaring wettelijke samenwoonst.
    Het bestaan van een samenlevingscontract wordt niet meer geregistreerd in de bevolkingsregisters.

Burgerlijke staat?
De 'wettelijke samenwoonst' is geen 'burgerlijke staat' en wordt vermeld op een individueel uittreksel uit het bevolkingsregister.
De burgerlijke staat kan zijn:

  • ongehuwd
  • gehuwd
  • echtgescheiden
  • weduwe/weduwnaar

Dit mag niet verward worden met 'gezinssamenstelling'.
De gezinssamenstelling kan zijn:

  • referentiepersoon
  • echtgeno(o)t(e)
  • niet verwant (bij samenwoning zonder familieverband)
  • alleenstaande

De buurtinspecteur vraagt bij een verhuis naar de gezinssamenstelling. De betrokkene ondertekent zijn/haar eigen verklaring.
Indien je samen een gezin vormt, doch zonder familieverband, dan krijgt de gezinssamenstelling de notering 'niet verwant'. De wettelijke samenwoonst wordt niet vermeld op een uittreksel 'gezinssamenstelling'. Je dient ook dus steeds een individueel uittreksel te vragen.

Wat zijn de voorwaarden?

Je kunt alleen een verklaring van wettelijk samenwonen tekenen als je:

  • 18 jaar bent;
  • juridisch bekwaam bent om een contract te sluiten;
  • niet gehuwd bent;
  • niet wettelijk samenwoont met iemand anders;
  • een gemeenschappelijke inschrijving hebt in de gemeente van ondertekening.

Bij gebrek aan inschrijving in het rijksregister dien je een gemeenschappelijke gewone verblijfplaats (*) te hebben.

(*) De plaats waar de persoon zich hoofdzakelijk heeft gevestigd, onafhankelijk van registratie, verblijfs- of vestigingsvergunning, waarbij de duurzame banden met die plaats aangetoond worden of de wil om die band te scheppen.

Hoeveel kost het?

De onmiddellijke ondertekening is kosteloos. De ondertekening met ceremonie in het stadhuis kost 137 euro. Wil je aan familie of vrienden na de ondertekening (in het stadhuis) een glas champagne aanbieden, kun je dit doen voor maximum 25 personen mits een vergoeding van 206 euro.

Wat heb ik nodig?

  • Identiteitskaart of paspoort van beide partners.
  • Eventuele bijkomende documenten in samenspraak met Loket Huwen en Samenwonen:
    • Bewijs van verblijfplaats: Indien er een inschrijving is in het bevolkings- of vreemdelingenregister, blijken de gegevens uit dit register (met voorbehoud van de burgerlijke stand).
      Indien geen inschrijving op het samenwoonadres : bewijs van gewone verblijfplaats.
    • Burgerlijke staat: Indien het iemand betreft zonder inschrijving of een inschrijving in België na de huwbare leeftijd, dan zal die bijkomende bewijsstukken moeten voorleggen in verband met zijn burgerlijke staat.

Welke stappen zijn er?

Om wettelijk te kunnen samenwonen moet je een verklaring van wettelijke samenwoning afleggen aan de hand van een schriftelijke verklaring bij de ambtenaar van de burgerlijke stand van de gemeenschappelijke woonplaats.

De ondertekening gebeurt door beide partners (geen volmacht mogelijk) en kan op volgende manieren:

  • Na afspraak bij Loket Huwen en Samenwonen of  in een dienstencentrum. Opgelet:  Indien er buitenlandse documenten nodig zijn of er buitenlandse wetgeving moet worden toegepast, kun je enkel terecht bij Loket Huwen en Samenwonen en niet in een dienstencentrum of in het Mobiel Dienstencentrum.
  • Schriftelijk: Voeg bij de ondertekende brief een kopie van de identiteitskaart van de beide personen en vermeld de naam, voornamen, geboortedatum, geboorteplaats, samenwoonadres en telefoonnummer en/of e-mail. Als de Dienst Burgerzaken meer informatie nodig heeft, zal zij contact opnemen met de betrokkene.
    Aan de rechterkant op deze pagina vind je een standaard verklaring van wettelijke samenwoonst. 
    Let op: Je moet de documenten per post versturen, ingescande documenten die per mail worden verstuurd, worden niet aanvaard.

De partners kunnen hun verklaring afleggen met of zonder ceremonie. Indien je een ceremonie wenst, kun je in overleg met de ambtenaar van de burgerlijke stand een datum afspreken waarop je in het stadhuis de verklaring ondertekent.
Indien je geen ceremonie wenst, wordt de verklaring onmiddellijk opgemaakt en ondertekend.  
 

De verklaring bevat:

  • datum van de verklaring;
  • naam, voornamen, geboorteplaats, geboortedatum en handtekening van beide partijen;
  • gemeenschappelijke woonplaats;
  • vermelding van de wil van beide partijen om wettelijk samen te wonen;
  • vermelding dat beide partijen vooraf kennis hebben genomen van de artikelen 1475 tot 1479 van het Burgerlijk Wetboek dat het statuut van de wettelijke samenwoning regelt.


Bewijs van registratie:

De verklaringen van wettelijke samenwoning worden enkel opgenomen in het bevolkings-, vreemdelingen- of wachtregister.
De betrokkenen krijgen bij het ondertekenen van de verklaring een ontvangstbewijs. Dit bewijst dat er ooit een verklaring van wettelijke samenwoning ondertekend is, maar niet of het ondertussen al of niet ontbonden is.
Het enige bewijsstuk is een uittreksel uit het bevolkings-, vreemdelingen- of wachtregister met vermelding van de registratie .
Om de toestand van wettelijk samenwonen te kunnen bewijzen moet een uittreksel uit het bevolkingsregister op naam (geen “samenstelling gezin”) aangevraagd worden bij de Dienst Burgerzaken, Loket Uittreksels of via het E-loket.
 

Samenlevingscontract

Samenwonenden kunnen specifieke aspecten van het samenwonen in een samenlevingscontract regelen. Dit is echter niet verplicht. 
Een samenlevingscontract wordt opgemaakt en bewaard door een notaris naar keuze.

 

 

Zijn er uitzonderingen?

Einde van de wettelijke samenwoonst?

De wettelijke samenwoning houdt op:

  • bij het overlijden van één van de partners;
  • door het huwelijk van één van de partners;
  • door een verklaring door beide partners bij de ambtenaar van de burgerlijke stand van de woonplaats van één van de partners;
  • door een eenzijdige verklaring. In dit geval moet de partner, die de verklaring aflegt, wel vooraf de kosten betalen van bekendmaking door de gerechtsdeurwaarder aan de andere partner.
  • Indien één van beide partners in een andere gemeente woont, moeten de kosten voor de bekendmaking aan de ambtenaar van de burgerlijke stand (aangetekend schrijven) worden betaald door de partners.

Hoe je een wettelijke samenwoonst beëindigt, vind je onderaan bij de bijlages.