Waarom meertaligheid een plaats verdient in élke klas

Hoe ga je als schoolteam om met de thuistalen van je leerlingen? Hoe geef je meertaligheid een plek in je taalbeleid? Het zijn vragen die zowel leerkrachten als onderzoekers bezighouden. Barbara Bracke – 7 jaar leerkracht en taalcoach op Visitatie Mariakerke – en Maxime van Raemdonck –onderzoeker naar meertaligheid op school bij de UGent – delen hun inzichten over hoe het beter kan en waarom het zo belangrijk is. 

Barbara: In onze school is er een grote nood aan een duidelijk taalbeleid. De voorbije jaren heb ik vooral collega’s ondersteund in taalontwikkelend lesgeven, heb ik mee gebouwd aan ons leesbeleid en heb ik ook leerlingen ondersteund. Meertaligheid binnen de school een plaats geven is belangrijk, maar zeker niet vanzelfsprekend. Niet iedereen binnen het team kijkt er op dezelfde manier naar, en dat zorgt voor verwarring. Je hoort in onderzoek dat thuistalen inzetten een meerwaarde is, maar in de media klinkt dan weer vaak dat we ons moeten beperken tot het Nederlands. Dat spanningsveld voelen leerkrachten echt. 

Maxime: Het is inderdaad een gevoelig onderwerp. Leerkrachten hebben soms ideeën over taalverwerving die niet altijd overeenkomen met wat onderzoek aantoont. Tegelijk ligt de focus in het publieke debat heel sterk op Nederlands. Uiteraard is Nederlands cruciaal, maar dat betekent niet dat er geen plaats is voor meertaligheid op de weg daarnaartoe. We weten uit onderzoek: hoe sterker een leerling staat in zijn of haar thuistaal, hoe makkelijker het wordt om andere talen te leren. Wie inzicht heeft in hoe een taal werkt, kan dat inzetten bij het leren van een nieuwe taal. Daarom zeggen we ook altijd tegen ouders: spreek de taal die je het best beheerst met je kind. Zo leg je een sterke basis voor het leren van nieuwe talen, waaronder het Nederlands. 

Wat is er nodig voor een sterk taalbeleid? 

Barbara: Het allerbelangrijkste is dat het schoolteam wetenschappelijk onderbouwde informatie krijgt. En dat daarover gedragenheid groeit. Idealiter worden er ook afspraken vastgelegd in het schoolreglement, want daar houden leerkrachten graag aan vast. Inspirerende voorbeelden en succesverhalen helpen ook om collega’s mee op de kar te krijgen. 

Maxime: In onderzoek zien we dat er vaak een kloof is tussen het geschreven taalbeleid, wat het beleidsteam bedoelt, en hoe leerkrachten het beleid in de praktijk interpreteren. Op dezelfde school kan je dan een leerkracht hebben die de thuistaal inzet als leermiddel, en een collega die net strafstudie geeft als een leerling diezelfde taal spreekt. Voor leerlingen telt alleen wat er in de klas gebeurt. Dat moet dus in lijn liggen met het officiële beleid. 

Thuistalen in de praktijk: wat werkt? 

Barbara: Ik heb zeker geëxperimenteerd. In de lessen Frans laat ik leerlingen die thuis Turks spreken woordleerstrategieën gebruiken om de betekenis van Franse woorden te achterhalen. Er zijn namelijk veel Franse leenwoorden in het Turks. Ik heb ook woordmuren gemaakt met woorden in verschillende talen. En tools zoals Google Translate laten gebruiken door ex-OKAN-leerlingen is intussen goed ingeburgerd. Maar niet alles loopt even vlot. Zo mochten leerlingen uit de b-stroom voor de lessen economie onderzoeken hoe de overheid werkt in hun thuisland, maar vaak bleek hun woordenschat in de thuistaal daar niet rijk genoeg voor. 

Maxime: Dat is herkenbaar. Schooltaal en vaktaal komen thuis vaak niet aan bod. Als we kijken naar welke talen kinderen spreken is het niet zo afgebakend: een leerling spreekt thuis bijvoorbeeld 80% Turks en 20% Nederlands. Daarnaast is het functioneel inzetten van de thuistaal vaak een zoektocht, zowel voor leerkrachten als voor leerlingen. Mijn advies is: begin klein. Je hoeft je hele les niet om te gooien. Laat leerlingen bijvoorbeeld uitleg geven aan elkaar in hun thuistaal of gebruik die woordleerstrategieën. Zulke kleine ingrepen maken lessen sterker én duurzamer.

Tot slot: waarom vinden jullie het belangrijk om meertaligheid een plaats te geven op school? 

Barbara: Omdat elke taal waardevol is. We moeten leerlingen laten voelen dat Spaans, Arabisch of welke taal dan ook mooie en belangrijke talen zijn. En omdat meertaligheid echt helpt bij het leren, ook van het Nederlands. 

Maxime: En omdat het ook om welzijn gaat. Leerlingen die zich gezien en begrepen voelen, zijn gemotiveerder en voelen zich beter in de klas. En ja, dan leren ze ook sneller. Als je tegen een leerling zegt: ‘Hier stopt het voor jou, jouw taal telt niet mee’, dan sluit je een stuk van hun identiteit uit. Zeker in de puberteit kan dat diepe sporen nalaten.