Een spannend moment en best een grote stap! En wat als je kind nog wat meer tijd nodig heeft om de overgang te maken?

De meeste kinderen stappen over van de kleuterschool naar de lagere school op 1 september van het jaar waarin ze zes jaar worden. Soms is je kind nog niet ‘schoolrijp’: het moet nog groeien in de kennis en vaardigheden nodig om goed te starten in het eerste leerjaar, of het is emotioneel een te grote stap om de overgang te maken. 
Dan sta je voor de vraag: nog een jaartje extra in de derde kleuterklas, toch de stap zetten naar het eerste leerjaar (met aangepaste ondersteuning), of misschien een jaartje in de speelleerklas? 
 
Schoolrijpheid, wat is dat dan?
 
Een kind is schoolrijp als het de kennis, vaardigheden en houdingen heeft die nodig zijn om een goede start te nemen met het leren lezen, schrijven en rekenen, en om zich goed te voelen bij de meer schoolse structuur van het eerste leerjaar.
Schoolrijpheid is meer dan alleen lezen, tellen en schrijven. Ook de motorische vaardigheden, wat je kind met zijn lichaam kan, tellen mee. En daarnaast is er het emotionele aspect: je kind moet zelf zeggen en laten voelen dat het er klaar voor is. 
 
Kan je schoolrijpheid meten?
 
Om te bepalen of je kind schoolrijp is, staat het kind zelf op nummer één. Toont je kind interesse, in de lagere school? Is je kind nieuwsgierig naar letters en cijfers? Jij als ouder kent je kind het beste: kan je kind zich langere tijd concentreren, of is het eerder speels en snel afgeleid? Ten derde speelt de leerkracht een grote rol: die kent de sterke punten van je kind en hoeveel zelfvertrouwen en veerkracht je kind heeft in de klasgroep. Pas in laatste instantie geven de Toetertesten van het CLB (afgenomen in februari) bijkomende informatie over schoolrijpheid. Deze test meet de schoolrijpheid van het kind op vlak van kennis en vaardigheden. Het sociale en emotionele aspect worden echter niet in kaart gebracht. Omdat de ontwikkeling van kinderen in sprongetjes verloopt, krijgen kinderen met een lage score in mei een nieuwe Contrabastest voorgeschoteld, een soort herkansing voor de Toetertest. Als je kind beide keren in de risicozone scoort, is het goed om met de school in gesprek te gaan om de beste aanpak te bepalen voor het volgend schooljaar. 
 
Steuntje in de rug
 
Schoolrijp worden is een proces, je kind groeit er geleidelijk naartoe. Elk kind ontwikkelt zich in zijn eigen tempo. Niet alleen de aanleg van je kind speelt daarin een grote rol, ook de aanmoediging en kansen spelen een rol. 
Als ouder werk je aan een stimulerende omgeving voor je kind. Betrek je kind bij heel veel dagelijkse dingen, en daag het daarbij uit om zelf na te denken en op zoek te gaan naar oplossingen. Zelf de brooddoos vullen en de turnzak klaarmaken. Zelf kleren uitkiezen voor de volgende dag. Samen met jou koken, in de tuin werken, rijm- en woordspelletjes: het zijn allemaal manieren om het proces van schoolrijpheid te bevorderen. De opdrachten in oefenblaadjes en vakantieboekjes zijn maar een klein onderdeel van schoolrijpheid. 
Stel de ‘grote school’ niet voor als de plek waar alles serieus wordt: stilzitten, werken, zwijgen. Het is belangrijk dat kinderen te horen krijgen dat je ook in de lagere school nog mag spelen en fouten maken. En maak gretig gebruik van alle inloopmomenten of kennismakingsdagen die de school biedt. Het zijn allemaal zaken die het wenproces vergemakkelijken.
 
Een jaartje doorkleuteren?
 
Is je kind niet klaar voor het eerste leerjaar? Dan zijn er verschillende mogelijkheden. Na een gesprek met de school en het CLB kan je je kind toch de overstap laten maken, met extra zorg en ondersteuning op school en buitenschools. Twee op drie van de kinderen die ondanks twijfels toch de overstap maken, dubbelen later een jaar in de lagere school. Dat heeft vaak grotere impact dan de derde kleuterklas overdoen. Zo kan een jaar dubbelen in de lagere school negatieve invloed hebben op het zelfvertrouwen van een kind. 
Nog een jaartje in de derde kleuterklas geeft vaak rust en ruimte voor kinderen die algemeen en fysiek nog niet toe zijn aan de lagere school. Kinderen moeten op die manier niet op de tippen van hun tenen staan en voelen zich beter in hun vel.
Karim, papa van Yusuf: ‘Yusuf deed de derde kleuterklas over. De beste beslissing ooit! Hij was erg speels en wild, stilzitten was een ramp. En hoewel hij Arabisch en Nederlands prima begreep, ging spreken een stuk moeizamer. Dat extra jaar in de kleuterklas was gewoon nodig. Eens gestart in het eerste leerjaar, kon hij zich goed concentreren op het leren lezen en ging zijn spreekvaardigheid met sprongen vooruit.’ 
De brugklas of speelleerklas kan een oplossing zijn. Kinderen starten er op een speelse manier met lezen, rekenen en schrijven. De kleine groepjes en meer individuele begeleiding bereiden kinderen voor op een terugkeer naar het gewoon onderwijs. Een speelleerklas hoort bij het buitengewoon onderwijs, waardoor kinderen wel (tijdelijk) weggetrokken worden van hun vertrouwde school en vriendjes. 
Elke, mama van Roos: ‘Het allerfijnste aan de speelleerklas was het feit dat elk kind daar extra aandacht nodig had. Niemand lachte een ander uit. Roos bloeide er open, en stelt het nu goed in het eerste leerjaar. Het komt haar niet aanwaaien en ze heeft baat bij de extra ondersteuning, maar ze voelt zich goed in haar klas en dat is voor ons het belangrijkste.’
 
Meer weten?
 
• Klasse: film over de overstap naar het eerste leerjaar
• Alles over starten op de lagere school op de website van Onderwijs Vlaanderen
• Litière, M. (2008), Juf, mag ik overvaren? Schoolrijpheid. Als het kleuteren voorbij is, Lannoo.
 
 

Bezoek groeimee.bevoor meer informatie over opvoeding