Stenen der wijsheid, UGent geschiedenis op Campo Santo
Over werk en leven van Gentse academici die een vooraanstaande rol speelden in zowel de universiteit als in de stad.
Wandel langs de 14 grafstenen
Op Open Monumentendag op zondag 13 september (en uiteraard ook nog daarna) kun je zelf op zoek gaan naar de 14 grafstenen op het Campo Santo. Het plan start bij de ingang in de Visitatiestraat, maar je kan ook via andere ingangen starten.
Download het plan PDF (2.04 MB)programma
-
Over werk en leven van 14 UGent academici
-
-
1. Jules Obrie (1849-1929)
Jurist, hoogleraar, voortrekker in de juridische vernederlandsing van België
Jules Obrie is een vooraanstaande Vlaamse jurist, hoogleraar en activist en speelt een actieve rol in de Vlaamse beweging, met een specifieke focus op de intellectuele en juridische vernederlandsing van België. Obrie is een rasechte Gentenaar en woont en werkt quasi zijn ganse leven in Gent. Hij studeert rechten aan de universiteit van zijn geboortestad en wordt advocaat. In 1885 stapt hij van de advocatuur over naar de magistratuur. Als overtuigd 'flamingant' zet hij zich in voor de ontwikkeling van een Nederlandstalige rechtstaal en rechtspraak. Hij publiceert consequent in het Nederlands in een tijd waarin het rechtswezen in België nog nagenoeg volledig Franstalig is. Hij neemt ontslag als magistraat als hij in 1897 hoogleraar benoemd wordt aan zijn alma mater. Tijdens de Eerste Wereldoorlog engageert hij zich aan de door de Duitse bezetter gesteunde Vlaamse Hogeschool, waar hij van 1916 tot 1917 ook de functie van decaan van de rechtsfaculteit bekleedt.
-
2. Adriaan Martens (1885-1968)
Geneesheer, hoogleraar, pionier van de dieetleer in België
Ook vrijzinnige flaminganten worden door het activisme aangesproken. Adriaan Martens stapt er in elk geval met volle overtuiging in. Het is geen toeval dat hij tijdens beide wereldoorlogen wordt aangesteld als professor aan de Gentse universiteit. Hij is bovendien een briljant wetenschapper, gespecialiseerd in inwendige ziekten en dieetleer, met een grote sociale bewogenheid. Het meest gekend is hij ongetwijfeld van zijn polikliniek aan de Emile Clauslaan (N 43) in Deinze. Dokter Martens vlucht na de Eerste Wereldoorlog naar Nederland maar keert in 1929, koopt grond in Astene en geeft architect Henry van de Velde opdracht voor het ontwerp van een woonhuis en een polikliniek. De kliniek is een der eerste en enige privé-klinieken uit die tijd. Vele bekende figuren uit uiteenlopende kringen, zoals de politici als Camille Huysmans, Paul Henri Spaak, Edward Anseele en kunstenaars als Albert Saverys, Felix Timmermans, Stijn Streuvels) zijn patiënt bij Adriaan Martens.
Lees hier meer over het werk en het leven van Adriaan Martens.
-
3. Gustave Wolters (1831-1914)
Ingenieur, rector, beheerder-inspecteur en belangrijk voor de uitbouw van de universiteit
‘Wolters’ is een naam die de meeste Gentenaars wel bekend in de oren klinkt. De ‘Wolterslaan’ is inderdaad vernoemd naar vader Matthias en zoon Gustave vernoemd en volgt het tracé van de vroegere Rietgracht, de historische grens tussen Gent en Sint-Amandsberg. De vader kennen we van zijn verwezenlijkingen in Gent als ingenieur en architect. De zoon verdient ook zijn sporen als ingenieur in overheidsdienst, maar die carrière neemt een andere wending wanneer hij in 1870 gewoon hoogleraar wordt in de ingenieursopleiding van de UGent. In 1887 vervolledigt hij het rectoraat van collega Jean Kickx die onverwacht overlijdt. Aansluitend wordt Gustave Wolters opnieuw tot rector verkozen, een functie die hij uitoefent tot 1891. Het jaar nadien wordt hij studie-inspecteur aan de Ecole du Génie Civil (ingenieurswetenschappen) en in 1895 beheerder-inspecteur van de Gentse universiteit, een functie die hij bekleedt tot zijn emeritaat in 1901. Vanuit die bestuursmandaten bouwt hij de universiteit uit, soms met een zweem van eigenbelang.
Lees hier meer over het werk en het leven van Gustave Wolters.
-
4. Jules de Saint-Genois (1813-1867)
Jurist, hoogleraar-bibliothecaris, historicus en boegbeeld van de Vlaamse beweging in Gent
Hoewel Jules de Saint-Genois opgroeit in een oude adellijke familie, waar Frans uiteraard de voertaal is, spring hij vrij snel op de kar van de nog jonge Vlaamse Beweging en wordt er zelfs één van de Gentse boegbeelden van. Toch blijft hij een Belgisch patriot. Hij is unionist in hart en nieren en ziet met lede ogen de polarisatie tussen katholieken en liberalen in 1857, zowel op het lokale als op het landelijke vlak. Met deze verandering in het politieke landschap neemt zijn korte Gentse politieke carrière die startte in 1848, een einde. Jurist van opleiding, gaat de voorkeur van de Saint-Genois evenwel uit naar geschiedenis en literatuur. Hij wordt achtereenvolgens archivaris van de provincie Oost-Vlaanderen en hoogleraar-bibliothecaris aan de Gentse universiteit. Hij schrijft zowel fictie als non-fictie over historische onderwerpen en is actief in talrijke verenigingen.
Lees hier meer over werk en leven van Jules de Saint-Genois.
-
5. Daniël Van Duyse (1852-1924)
Geneesheer, hoogleraar, toonaangevend in de pathologische anatomie en in de oogheelkunde
Daniël Van Duyse wordt geboren in 1852 in Gent. Zijn vader is Prudens van Duyse (1804-1859), een vooraanstaand literator die samen met onder meer Jan-Frans Willems en Ferdinand Snellaert, na het ontstaan van België in 1830, de Vlaamse literatuur een gezicht geven. Daniël, de jongste telg, verliest zijn vader als hij 7 is. Hij behaalt het artsendiploma aan de Gentse universiteit in 1876 en vervolmaakt zijn opleiding nadien in Parijs, Wenen, Londen, Berlijn en in Straatsburg waar hij zich specialiseert in de anatomopathologie. In 1891 wordt hij docent, belast met het onderwijs in de pathologische anatomie en mag een grondlegger van de moderne pathologische anatomie genoemd worden. Een ander vakgebied waarin hij een toonaangevend wetenschapper is, is de oftalmologie. Daarnaast is hij onnoemelijk geïnteresseerd in de geschiedenis van de geneeskunde, waarover hij vaak publiceert. Zijn wetenschappelijk oeuvre beslaat meer dan 150 artikels en boeken, wat ontzettend veel is naar de maatstaven van zijn tijd.
-
6. Joseph Guislain (1797-1860)
Geneesheer, hoogleraar en stichter van het Guislaininstituut, pionier in de psychiatrische geneeskunde
Guislain wordt geboren in een familie van architecten. Niet zonder enige moeilijkheden kan hij geneeskunde studeren aan de Gentse Ecole de Médecine. Het is de start van een succesvolle medische carrière. In 1819 studeert hij als een van de eerste doctors in de geneeskunde af aan de nieuwe Gentse universiteit. Hij is de stuwende kracht achter de Belgische wet van 1850 op de behandeling van krankzinnigen, hetzelfde jaar dat de stad Gent de bouw van een psychiatrisch centrum aan de stadsrand goedkeurt, net buiten de Brugse poort. Initiatiefnemer Guislain wil dat de instelling in een rustige omgeving ligt. In 1857 opent het Guislaininstituut zijn deuren met Guislain als hoofdgeneesheer. Uniek is dat behandeling van de patiënt voor het eerst een medische aangelegenheid wordt, terwijl de dagelijkse leiding en de verzorging van de patiënten wordt toevertrouwd aan de Broeders van Liefde. Waarschijnlijk wordt daarom het Guislaininstituut in de volksmond al snel 'Saint-Guislain'.
Lees hier meer over het werk en het leven van Joseph Guislain.
-
7. Daniël Mareska (1803-1858)
Geneesheer, hoogleraar, pionier van de sociale geneeskunde in België
Daniël Mareska groeit op in een bescheiden Gents gezin en doorloopt een merkwaardig parcours aan de Universiteit Gent. Na het behalen van het diploma van doctor in de wetenschappen, behaalt hij ook het diploma van doctor in de geneeskunde. En hoewel hij in 1836 hoogleraar wordt en aan de faculteit wetenschappen chemie doceert, ligt zijn hart bij de geneeskunde. Naast zijn lesopdracht is hij hoofdgeneesheer van de Gentse gevangenis, waar hij zich inzet voor menswaardigere leefomstandigheden van de gedetineerden. Mareska wordt vooral herinnerd als pionier van de sociale geneeskunde in België. In 1843 voert hij samen met dokter Jules Heyman een diepgaand onderzoek in de Gentse fabrieken en arbeidersbeluiken om de sociale gevolgen van de industrialisering in kaart te brengen. Hun schokkend rapport brengt de extreme armoede en de onhygiënische leefomgeving officieel aan het licht. Tijdens de tyfusepidemie van 1846-1849 doet hij concrete voorstellen om de gezondheidssituatie van paupers te verbeteren. Zijn niet-aflatende strijd tegen het pauperisme toont zijn enorme maatschappelijke en sociale betrokkenheid.
Lees hier meer over het werk en het leven van Daniël Mareska.
-
8. Louis Roelandt (1786-1864)
Architect, hoogleraar, eerste Gentse stadsarchitect (Aula, Opera, Justitiepaleis,...)
Weinig architecten hebben zo hun stempel gedrukt op het Gentse straatbeeld als Louis Roelandt. Het Justitiepaleis, de Opera, de Sint-Annakerk, de Aula van de universiteit, de Arena van Vletingen… de bouwmeester wijzigt met zijn grandioze gebouwen het gezicht van Gent. Zoals veel Gentenaars vandaag, is Louis Roelandt hier aangespoeld. Hij wordt in Nieuwpoort geboren in 1786. Zijn vader is naast herbergier ook metser en timmerman. De jonge Louis Roelandt begint dan ook zijn loopbaan als leerjongen in de schrijnwerkerij van zijn vader. Op 16-jarige leeftijd wordt Louis naar Gent gestuurd, waar hij naast werken in een schrijnwerkerij, een opleiding start aan de Academie voor Schone Kunsten. Hij beëindigt in 1808 zijn studies met de eerste prijs in de 'Grand concours d'architecture'. De daaropvolgende jaren gaat hij zich vervolmaken in Parijs. Hij keert terug en na een korte passage in Antwerpen als stadsarchitect en leraar aan de academie, krijgt hij van de stad Gent op 16 november 1816 de opdracht om een 'academisch paleis' te bouwen voor de pas geopende universiteit. De 'Aula' die in 1826 in gebruik genomen wordt is zijn eerste bouwwerk.
Lees hier meer over het werk en het leven van Louis Roelandt.
-
9. Jacques-Joseph Haus (1796-1881)
Jurist, hoogleraar, rector en hervormer van het Belgisch strafrecht
Jacques-Joseph Haus behoort tot de eerste lichting Gentse hoogleraren, aangesteld in augustus 1817. De Duitse jurist is amper 21 jaar oud wanneer Willem I hem rekruteert. Hij zal naam en faam maken als hervormer van het Belgisch strafrecht. In 1870 verkrijgt Haus de grote naturalisatie “pour services éminents rendus à l’État”. Het is een uitzonderlijke onderscheiding op initiatief van de regering en unaniem goedgekeurd door Kamer en Senaat, die in België tot dan toe slechts tien andere vreemdelingen te beurt is gevallen. Haus wordt tot de grootste ‘criminalisten’ van zijn tijd gerekend. Tijdens zijn lange carrière is hij verscheidene keren decaan van de Gentse rechtsfaculteit en vier keer rector geweest.
Lees hier meer over het werk en het leven van Jacques-Joseph Haus.
-
10. Carlos Hooft (1910-1980)
Geneesheer, hoogleraar en boegbeeld van de pediatrie in België
In 1935 wordt in de faculteit geneeskunde van de Gentse universiteit, een afdeling Kindergeneeskunde opgericht door de hiertoe aangestelde Nederlandse pediater, professor Evert Gorter. Gorter combineert Gent met zijn functie in Leiden, waar hij de kinderafdeling leidt. Gezien de last van deze dubbele opdracht wil Gorter een Vlaamse arts opleiden, die hem in Gent kan bijstaan en later eventueel opvolgen. Zo wordt Carlos Hooft assistent in Leiden gedurende het academiejaar 1935-36 en vervolgens Gorters assistent in Gent. In 1939 wordt Hooft benoemd tot docent en volgt Gorter op. Gedurende de meer dan vier decennia dat hij de dienst leidt, wordt die uitgebouwd tot één van de belangrijkste landelijke centra voor kindergeneeskunde. Hooft wordt dan ook vooral herinnerd als boegbeeld van de pediatrie in België maar ook als een briljant arts en wetenschapper, en een gedreven lesgever. Zijn uitschuiver tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt doorgaans dan ook met de mantel der liefde bedekt.
-
11. Louis Cloquet (1849-1920)
Architect, hoogleraar met grote impact op het uitzicht van het Gentse stadscentrum
Louis Cloquet is 41 als hij met zijn gezin naar Gent verhuist. Op 3 november 1890 wordt hij buitengewoon hoogleraar benoemd aan de Gentse universiteit wat meteen ook de start betekent van de belangrijkste periode in zijn professionele loopbaan. Hij drukt een onuitwisbare stempel op het Gentse stadsbeeld, zowel met de bouwwerken die hij voor de universiteit als voor de stad Gent ontwerpt. Met de Sint-Michielshelling, het voormalige Postgebouw aan de Korenmarkt en het station Gent-Sint-Pieters schept hij iconische ankerpunten in de Vlaamse architectuurgeschiedenis, die nog altijd de visuele identiteit en het romantische karakter van de Gentse binnenstad bepalen.
Als veelzijdig intellectueel combineert hij zijn hele loopbaan lang de praktijk van het bouwen met academisch onderwijs en architectuurtheoretische publicaties.Lees hier meer over het werk en het leven van Louis Cloquet.
-
12. Paul De Backer (1883-1956)
Geneesheer, hoogleraar, pionier in de radiotherapie
Paul De Backer, geboren en getogen Gentenaar, studeert geneeskunde aan de universiteit van zijn geboortestad en behaalt zijn artsendiploma in 1906. Na zijn studies vestigt hij zich als huisarts in de provincie Henegouwen, vanaf 1912 samen met zijn echtgenote en dochter. Bij het uitbreken van WO I reist hij naar Gent, waar hij het Belgisch leger zal vervoegen. Gedurende de ganse oorlog houdt Paul De Backer een dagboek bij, een unieke en aparte kijk van een jonge arts op de ellende van het oorlogsgebeuren.
Wanneer het gewone leven hervat, kan Frans De Backer als assistent aan de slag bij de Gentse professor Frans Daels, die hij aan het front ontmoet heeft. Hij legt er zich vooral toe op de gynaecologische cancerologie. In de jaren 1920 specialiseert hij zich verder in de radiologie en radiotherapie in Parijs. Begin 1936 wordt hij docent aan de UGent. Als hij in 1953 op emeritaat gaat heeft hij een volwaardige Kliniek voor Röntgen- en Curietherapie uitgebouwd.Lees hier meer over het werk en het leven van Paul De Backer.
-
13. Frank Baur (1887-1969)
Germanist, hoogleraar, pionier voor de moderne letterkundige neerlandistiek
Neerlandicus Frank Baur is een pionier voor de moderne letterkundige neerlandistiek. Hij legt in de eerste helft van de 20ste eeuw mee de basis voor de algemene literatuurwetenschap in de Nederlanden. Baurs katholicisme en Vlaamsgezindheid leveren hem een levenslange fascinatie op voor de iconische priester-dichter Guido Gezelle. Baurs erfenis is bijzonder groot aan de vakgroep Letterkunde van de UGent. De door hem bedreven literaire historiografie, auteursgerichte aanpak, vergelijkende literatuurwetenschap en focus op het ontstaan en het uitgeven van literaire teksten leven tot op vandaag verder.
-
14. Corneel Heymans (1892-1968)
Geneesheer, hoogleraar, toponderzoeker in de farmacodynamie en Nobelprijswinnaar voor geneeskunde in 1938
Corneel Heymans schittert aan het firmament van de UGent als de eerste en enige Nobelprijswinnaar van de universiteit. Voor zijn ontdekking van de chemoreceptoren in de halsslagader ontvangt de farmacoloog in 1938 de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde: een overwinning van de Vlaamse wetenschapper op de sceptici van de vernederlandste universiteit. Hij groeit op in een bevoorrecht en zeer vlaamsgezind en katholiek milieu. Vader Jan Frans is hoogleraar aan de Gentse universiteit en pionier in de farmacodynamie. De farmacodynamie is het experimenteel onderzoek naar de werkingsmechanismen en de effecten van de werkzame bestanddelen van geneesmiddelen op het lichaam. Zowel Jan-Frans als Corneel doen baanbrekend onderzoek in dit domein. Corneel bouwt een onderzoekscentrum met wereldfaam uit.
Lees hier meer over het werk en het leven van Corneel Heymans.
-
Virtuele geheugen van de universiteit
Bij elk overlijden verdwijnt een stuk geschiedenis. We kunnen aan de doden niets meer vragen, maar vanuit de studie van geschreven en mondelinge bronnen, beeldmateriaal en materieel erfgoed kunnen we een beeld reconstrueren. Zo brengt UGentMemorie geschiedenis, herinneringen en erfgoed van de universiteit samen. Rode draad is de wisselwerking tussen universiteit en stad, wetenschap en maatschappij.
Verhalen bij historische grafmonumenten
Minder voor de hand liggende plekken waar stad en universiteit samenkomen zijn de historische begraafplaatsen. De UGent ondertekende in 2018 op de Westerbegraafplaats een overeenkomst met de Stad Gent voor het onderhoud van 8 historische grafmonumenten van voormalige UGent-onderzoekers. Het project wordt voorgesteld op UGentMemorie.
In het kader van Open Monumentendag 2026 zetten we een aantal grafmonumenten op het Campo Santo in de kijker.
Met dank aan Frank Cotman van de UGent - Vakgroep Geschiedenis voor het initiatief en het verzamelen van de info. En aan Storm Calle van Archief Stad Gent voor de foto's.