De Standaard - 2 februari 2018

Jelle Haemers  

Doceert aan de KU Leuven en onderzoekt de sociale en politieke geschiedenis van de middeleeuwen.

Onze noorderburen verkozen het Plakkaat van Verlatinghe uit 1581, dat de Spaanse koning Filips II als heerser over de Nederlanden ‘verliet’, tot de belangrijkste tekst uit hun geschiedenis. Die tekst is evengoed de ‘onze’, zoals Marc Reynebeau terecht betoogt (DS 1 februari), want ook de Zuidelijke Nederlanden gaven het Plakkaat vorm.

Ook als de Nederlanders beweren dat het Plakkaat de oudste onafhankelijkheidsverklaring is, dan zijn ze niet alleen fout wanneer ze stellen dat we onafhankelijk werden, zoals Reynebeau aanstipt, maar ook omdat het allerminst de eerste keer is dat onderdanen de wapens opnamen tegen een in hun ogen onverantwoorde vorst. 1128 is namelijk de datum die in ons collectief geheugen gegrift zou moeten staan.

In 1128 stelde de Gentse edelman Iwein van Aalst in een vlammende rede het bewind van de Vlaamse graaf aan de kaak. Graaf Willem had namelijk de rechten van de onderdanen overtreden en volgens Iwein diende hij daarom af te treden. Toen hij weigerde, verklaarden de Gentenaars de graaf de oorlog (Willem sneuvelde op het slagveld). Nadien verkozen de Vlamingen een nieuwe graaf. Dat was de eerste keer in onze geschiedenis.

Ook later zouden onze voorouders een vorst afzetten. In 1421 ‘verlieten’ Brussel, Leuven en Antwerpen de Brabantse hertog omdat hij het hertogdom slecht had bestuurd. Kort daarna maakten ook zij gebruik van het geldende recht om een nieuwe vorst aan te duiden.

Dat niemand dit opmerkte, komt misschien omdat weinigen (in Noord én Zuid) die jaartallen kennen, en de teksten die ermee gepaard gaan. We ontberen in België duidelijk een vorm van nationalisme zoals dat van onze noorderburen, die het Plakkaat nodig hebben voor hun identiteitsvorming. Of is het omdat we een gebrek hebben aan politieke scholing, zodat we de vroege bouwstenen van onze democratie niet kennen? Ligt het aan het geschiedenisonderricht, dat de middeleeuwse geschiedenis stiefmoederlijk behandelt? Hebben academici geen tijd om hun bevindingen aan het grote publiek mee te delen? Want zoals collega’s gisteren wel (en terecht) op deze pagina’s betoogden: universitairen krijgen amper de middelen om boeken voor het grote publiek te schrijven. Bijgevolg ontbreekt het aan een populair publieksboek dat de voorlopers van het Plakkaat bekendmaakt. En daarvan is niet zozeer de academische wereld maar wel het grote publiek het slachtoffer.