Volgens onheilsprofeten zijn boeken met uitsterven bedreigd. Binnenkort zouden we helemaal niet meer lezen of alleen nog digitaal. Los van dit doemdenken, zien we dat boeken vandaag op veel verschillende manieren belangrijk zijn voor ons, en dat ook zullen blijven.
Geert Vandermeersche is gastprofessor aan de vakgroep Onderwijskunde van de Universiteit Gent. Samen met zijn collega’s van de onderzoeksgroep Cultuur & Educatie onderzoekt hij in De Krook waarom mensen lezen en wat boeken voor ons allemaal kunnen betekenen. En dat is meer dan alleen een goed verhaal.
De Krookkrant interviewde Geert Vandermeersche:
 

Laten we maar meteen met de deur in huis vallen. Waarom lezen we?

Geert Vandermeersche: “Lezen kan om te beginnen gezelschap zijn op verschillende manieren. Een personage uit een boek wordt soms een soort vriend, maar we praten ook graag met elkaar over de boeken die we lezen. Of het kan gereedschap zijn. Zo kunnen de lotgevallen van Madame Bovary je helpen om in het echte leven met moeilijke liefdessituaties om te gaan. 

Hoe hebben jullie het onderzoek gevoerd?

Op basis van het boek The Social Impact of the Arts hebben we onderzocht waarom mensen vandaag lezen. De auteurs van dat boek beschrijven hoe mensen - van de Griekse Oudheid tot nu - praten over kunst en literatuur. Wij hebben internetleesfora geanalyseerd. Daar delen mensen openlijk wat ze vinden van literatuur en boeken. Op de vraag “Hoe heeft dit boek jouw leven veranderd?” staan honderden reacties: hoe het hen door een moeilijke periode heeft heengetrokken of geleerd hoe mensen in elkaar zitten, enzovoort.”

Wat zijn de belangrijkste conclusies uit jullie leesonderzoek?

Dit zijn alvast 8 redenen waarom mensen lezen:
  • Katharsis: we leven, lijden en huilen mee met de personages, bijvoorbeeld wanneer professor Perkamentus sterft in Harry Potter. Zo’n huilbui lucht op.
  • Persoonlijk welzijn: als therapie, of om na te denken over je eigen leven. Bijvoorbeeld het werk van Alain de Botton.
  • Bijleren: om meer over iets te weten te komen. Zoals De wereld van Sofie, dat je veel leert over filosofie. Maar een roman kan net zo goed een taalcursus zijn.
  • Zelfontwikkeling: het opent nieuwe perspectieven. Een boek van Toni Morrison geeft je een blik op de ervaring van een zwarte slaaf in de VS
  • Morele ontwikkeling: door met romanpersonages mee te leven, word je ook in het echte leven meevoelender, een beter persoon.
  • Beschaving: om kennis te maken met de grote literaire werken of denkers uit de geschiedenis.
  • Politiek: Bijvoorbeeld, De druiven der gramschap van John Steinbeck kan je aanzetten om iets aan de onrechtvaardigheid in de wereld te doen.
  • Klimmen op de sociale ladder: zo ontsnapte Dimitri Verhulst uit zijn kansarme milieu door te lezen enzelf te gaan schrijven. Sommige mensen lezen ook wel bepaalde boeken om zich wat beter voor te doen dan ze zijn.

Meer weten over lezen?Ontdek het in ons dossier Leesplezier/leescultuur.
Geert Vandermeersche: “Die 8 motivaties vind je zowel terug voor verhalende boeken als voor non-fictie, maar sommige - zoals meeleven met een personage – gaan natuurlijk meer op voor fictie. De 8 motivaties maken dat onderscheid trouwens minder belangrijk. Wat je eraan hebt, is wat hier telt. Niet of het goed of minder goed is, literatuur met grote L, detective of fantasy. Alle motivaties hebben hun plaats.”

Kan de bibliotheek dan maar beter haar collectie herschikken volgens de 8 motivaties?

“Neen hoor. Je kunt een boek trouwens niet vastpinnen op de ene of de andere motivatie. Mensen lezen doorgaans ook niet om één ervan, maar om
een combinatie. We halen verschillende dingen uit hetzelfde boek of reageren er anders op. Wie je bent, wat je op dat moment bezighoudt, wat je zelf al hebt meegemaakt, spelen allemaal een rol. Bijvoorbeeld, Tonio gaat over de verongelukte zoon van A.F.Th. van der Heijden. Sommigen mensen die iets gelijkaardigs hebben meegemaakt, halen er troost uit, maar anderen raakt het net té hard.”

Waarom lees je zelf?

“Ook om verschillende redenen. Als kind las ik vooral Marc De Bel, wat mijn fantasie sterk aanwakkerde. Dankzij een goede leerkracht Nederlands ontdekte ik later de wereldliteratuur, van Kafka tot Jack Kerouac. Door boeken in het Engels te lezen, leerde ik ook gaandeweg de taal en belandde zo in de opleiding Germaanse Talen. Nu lees ik non-fictie voor mijn werk, strips om meer over het genre te weten, science fiction om na te denken over de toekomst, en grote literatuur omdat je dat als professor toch ook moet gelezen hebben (lacht).”
 

Geert Vandermeersche - foto Stad Gent