Inleiding & context

 

95 stellingen

In 2017 is het 500 jaar geleden dat de onbekende monnik Maarten Luther (1483-1546) in Wittenberg zijn 95 stellingen tegen de Katholieke Kerk publiceerde. Zijn aanklacht tegen de wantoestanden binnen de kerk (zoals de handel in aflaten) vormde het startsein van een scheuring binnen de kerk die ook de Reformatie wordt genoemd.

Deze nieuwe evangelische beweging staat beter bekend als het protestantisme, wat eigenlijk verwijst naar een historische gebeurtenis in 1529 wanneer te Spiers (Duitsland) enkele plaatselijke vorsten 'protesteerden' tegen het besluit van Keizer Karel om de vrije godsdienstkeuze volledig aan banden te leggen.

In het voetspoor van Luther traden andere, meer radicale hervormers, zoals Calvijn op de voorgrond.
Door de verbeteringen in de boekdrukkunst met de komst van de losse loden letters en de drukpers, verspreidden de nieuwe ideeën van de protestantse hervormers zich razendsnel over Europa.
Sociale- en politieke tegenstellingen entten zich op de religieuze tegenstellingen en leidden tot bloedige godsdienstoorlogen op het Europese continent.
Zo kende Gent van 1577 tot 1584 kortstondig een Calvinistische republiek.
Voor de burgers was soms emigratie naar het Amerikaanse continent de enige oplossing om aan de ellende van godsdienstoorlogen te ontsnappen.
Eenmaal de rust was hersteld, gaf het protestantisme nieuwe impulsen aan het onderwijs, de muziek, de wetenschappen en aan politieke ideeën.

Vandaag

Vandaag telt het protestantisme ongeveer 350 miljoen aanhangers uitgewaaierd over verschillende stromingen en sektes, vaak zonder veel raakvlakken.
De hoofdstromingen met hun wereldwijde vertakkingen zijn: het Lutheranisme, het Calvinisme en het Anglicanisme.
De afbeelding hiernaast geeft een goed beeld van de diversiteit binnen de protestantse familie.

Bekijktijdslijn 500 jaar protestantisme
 

Vertakkingen in het protestantisme uit '500 jaar Protestantisme' door Katharina Kunter, p. 177
Vertakkingen in het protestantisme uit '500 jaar Protestantisme' door Katharina Kunter, p. 177

Luther klokkenluider van zijn tijd in een notendop

In een notendop:

 

  • De gelovige kan zijn zonden niet afkopen met een aflaat.
  • De kerk valt niet langer onder het gezag van de paus.
  • De kerk staat niet langer boven het  wereldlijke gezag.
  • Het afschaffen van het celibaat.
  • Het sluiten van kloosters.
  • Een beperking van de rente op leningen.
  • Het verbod op bedelen.
  • Een betere inrichting van de armenzorg.

 

Enkele van zijn stellingen:

 
Stelling 21: Daarom dwalen die aflaat predikers die zeggen, dat door de aflaten van de paus de mens gered en bevrijd wordt van alle straffen.
 

Stelling 27: Het is puur menselijk gedoe, als men beweert, dat de ziel uit het vagevuur omhoogschiet, zodra de klank van het geld in de kist rinkelt.

Stelling 43: Men moet de christenen leren, dat wie aan een arme geeft of aan een behoeftige leent, beter doet dan wie een aflaat koopt.

Stelling 79: Als men zegt, dat het kruis, opgericht (in de kerken), gesierd met het pauselijk wapen, evenveel macht heeft als het kruis van Christus, dan is dat een godslastering.

Lucas Cranach de Oude, 1529
Lucas Granach de Oude, 1529

Keuzelijst

Het merk Luther : hoe een monnik vanuit het niets zijn stadje tot het centrum van de boekdrukkunst maakte en zichzelf tot de beroemdste man van Europa - en de Reformatie aanzwengelde

Het merk Luther : hoe een monnik vanuit het niets zijn stadje tot het centrum van de boekdrukkunst maakte en zichzelf tot de beroemdste man van Europa - en de Reformatie aanzwengelde

De auteur beschrijft de ontwikkeling van Luther als een onbekende, getalenteerde monnik tot Luther als een media-icoon. De monnik bouwde een goede verstandhouding op met de beste Duitse drukkers, die op hun beurt maar al te graag de naam van Luther op de boekomslagen plaatsten om publicitaire redenen. Luther hechtte ook veel belang aan een mooie vormgeving van zijn boeken. In de 16de eeuw waren de populaire vlugschriften of pamfletten een uitstekend medium om nieuwe ideeën razendsnel te verspreiden. Ze waren als het ware een voorloper van het huidige internet. Edellieden lazen deze soms voor aan de ongeletterde massa. Zo werd Luther een populist van zijn tijd. De spindoctor achter het merk Luther was de Duitse schilder Lucas Cranach de Oudere die met zijn afbeeldingen van Luther de reformatie een eigen gezicht gaf.

Protestanten : het geloof dat de moderne wereld vormgaf

Protestanten : het geloof dat de moderne wereld vormgaf

De kerngedachte van de auteur Alec Ryrie is dat het protestantisme zich sinds Luther vaak heeft heruitgevonden. Zo is het protestantisme vandaag in China één van de snelst groeiende godsdiensten. Op wereldvlak is het een diverse christelijke religie met nieuwe stromingen en sektes zoals de Pinksterbeweging. Opmerkelijk is ook dat de auteur een genuanceerd beeld geeft van de Jehova’s Getuigen, die hij nog rekent tot de grote protestantse familie. Ze zijn volgens hem omwille van hun pacifisme één van de meest vervolgde moderne christelijke sekten. Hij besteedt veel aandacht aan de invloed van het protestantisme op de politieke ontwikkelingen in de 19de en 20ste eeuw die zowel in conservatieve als in een progressieve richting evolueerde. Zo verwijst hij naar de steun van vele protestanten aan de slavernij, hun steun aan de apartheid in Zuid-Afrika, maar ook naar het verzet van aartsbisschop Tutu, die zich inspireerde op een andere protestantse mensenrechtenactivist Martin Luther King Jr en de burgerlijke ongehoorzaamheid predikte. Er was niet alleen de welwillendheid van vele protestanten tegenover het nazisme, maar ook het hardnekkig verzet van enkele protestanten zoals de jonge predikant Bonhoeffer tegen de laffe houding van hun geloofsgenoten.

Maarten Luther : 500 jaar reformatie

Maarten Luther : 500 jaar reformatie

Dit boek is zowel een kritische biografie over Luther als een boek met 500 jaar cultuurgeschiedenis in verband met het protestantisme. Verder zoekt de auteur Johan Temmerman naar verbanden bij het denken van Luther en bij beroemde filosofen zoals Spinoza, Kant en Hegel. Daarnaast peilt hij naar de invloed van het protestantisme in Europa en de Verenigde Staten.

Ketters : een geschiedenis naast de Kerk

Ketters : een geschiedenis naast de Kerk

Ander hervormers vóór Luther waren minder succesvol en hun nobele voornemers gingen letterlijk in rook op, maar hun ideeën leefden verder.

Luther : een biografie

Luther : een biografie

In deze cultuurhistorische biografie duikt Lyndal Roper in de briefwisseling van Luther en heeft aandacht voor de mens Luther. Hij was een vat vol tegenstellingen met soms onfrisse kantjes zoals zijn Jodenhaat. Sommige emoties hebben volgens de auteur een invloed gehad op de ontwikkeling van de Reformatie.

De protestantse ethiek en de geest van het kapitalisme

De protestantse ethiek en de geest van het kapitalisme

In zijn baanbrekende studie legt Max Weber (1864-1920) een verband tussen de protestantseethiek van zuinigheid en de opkomst van het kapitalisme

Eos Geschiedenis

Eos Geschiedenis

500 jaar Luther : de man die Europa verscheurde. Dit themanummer is gewijd aan Luther en het protestantisme vanuit verschillende invalshoeken en hedendaags benaderd. Interessant is de bijdrage over het Oost-Vlaamse Maria Horebeke, een protestante gemeente. De stamboom van het Belgisch vorstenhuis gaat terug tot een protestant : Leopold I. Zijn begrafenis en bijzetting baarde de Katholieke Kerk kopzorgen.

Zelfs al zou ik weten dat de wereld morgen in stukken uiteenvalt, ik zou toch mijn appelboom planten.
Toegeschreven aan Maarten Luther

Enkele belangrijke protestanten

Rebel voor de vrede : de geautoriseerde biografie van Desmond Tutu

Rebel voor de vrede : de geautoriseerde biografie van Desmond Tutu

Levensbeschrijving van de Zuid-Afrikaanse, anglicaanse aartsbisschop en Nobelprijswinnaar, bekend door zijn strijd tegen apartheid.

Martin Luther King

Martin Luther King

Biografie van de zwarte baptistenpredikant en mensenrechtenactivist (1929-1968) die zich verzette tegen het gei͏̈nstitutionaliseerde racisme in de Verenigde Staten.

Dietrich Bonhoeffer : zijn leven in beeld

Dietrich Bonhoeffer : zijn leven in beeld

Foto's met begeleidende teksten over het leven van de Duitse theoloog (1906-1945) die zich teweerstelde tegen de nazi's en dat met zijn leven moest bekopen.

Vincent van Gogh : de biografie

Vincent van Gogh : de biografie

Václav Havel : een leven

Václav Havel : een leven

Biografie van de voormalige Tsjechische dissident, schrijver en ex-president van Tsjechoslowakije (1936-2011).

Søren Kierkegaard : een biografie

Søren Kierkegaard : een biografie

Levensbeschrijving van de Deense filosoof en theoloog (1813-1855).

Het ware leven van Johann Sebastian Bach

Het ware leven van Johann Sebastian Bach

Biografie van de Duitse componist (1685-1750).

Leibniz : filosoof en mathematicus

Leibniz : filosoof en mathematicus

Leopold I : de eerste koning van Europa

Leopold I : de eerste koning van Europa

Levensbeschrijving van Leopold I (1790-1865), sedert 1831 de eerste koning van Belgie͏̈, gezien in Europese context.

In de rand van het protestantisme

De stillen op het land : kleine sociologie van de Amish in Amerika

De stillen op het land : kleine sociologie van de Amish in Amerika

Jehovah's getuigen

Jehovah's getuigen

Keuzelijst muziek

Bach & Luther : cantatas, motet and organ works by Bach, performed in their liturgical-musical context

Bach & Luther : cantatas, motet and organ works by Bach, performed in their liturgical-musical context

Ein feste Burg ist unser Gott : Luther and the music of the Reformation

Ein feste Burg ist unser Gott : Luther and the music of the Reformation

Réforme & contre-réforme

Réforme & contre-réforme

Auferstehungs-historie, SWV.50

Auferstehungs-historie, SWV.50

Bach cantatas. Vol. 10

Bach cantatas. Vol. 10

Bach cantatas for Christmas

Bach cantatas for Christmas

Cantatas for the complete liturgical year. Vol. 1, Ich will den Kreuzstab gerne tragen

Cantatas for the complete liturgical year. Vol. 1, Ich will den Kreuzstab gerne tragen

Cantatas for the complete liturgical year. Vol. 7, O Ewigkeit, O Donnerwort

Cantatas for the complete liturgical year. Vol. 7, O Ewigkeit, O Donnerwort

Cantatas for the complete liturgical year. Vol. 11. Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen

Cantatas for the complete liturgical year. Vol. 11. Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen

Christmas music

Christmas music

Luther in Rom : der Klang der Ewigen Stadt anno 1511 : Musik in Kirchen, Pallästen und Gassen : a soundtrack to Luther's stay in Rome : frottole, laude, canzone, dances, processional chants and sacred vocal polyphony

Luther in Rom : der Klang der Ewigen Stadt anno 1511 : Musik in Kirchen, Pallästen und Gassen : a soundtrack to Luther's stay in Rome : frottole, laude, canzone, dances, processional chants and sacred vocal polyphony

L'oeuvre d'orgue

L'oeuvre d'orgue

Organ works. Vol. 10

Organ works. Vol. 10

Kunnen we iets verbeteren aan deze pagina? Laat het ons weten.