Kraks@dekrook

In de reeks lezingen Kraks@dekrook spraken op dinsdagavond 10/03/2020 vanaf 19.30 uur drie experts over het heelal.

  • Wat weten we nu eigenlijk over het heelal?
  • Over welke grote vragen breken astronomen zich dagelijks het hoofd?
  • Wat vliegt er allemaal rond in de ruimte?
  • Wat betekenen België en Universiteit Gent eigenlijk op vlak van ruimtevaart?

Belgen op missie naar Mars. 

Karolien Lefever (Communicatieverantwoordelijke bij het Koninklijk Belgisch Instituut voor Ruimte-Aeronomie) 

Mars heeft ons als dichtste buur in het zonnestelsel altijd al gefascineerd. Al 60 jaar lang sturen we satellieten en rovers richting Mars en met elke nieuwe missie wordt een nieuw puzzelstukje in onze kennis over de planeet gelegd. Toch blijven er nog steeds open vragen, zoals de intrigerende vraag "Is er ooit leven op Mars geweest?". De Trace Gas Orbiter, met het Belgische NOMAD-instrument aan boord, cirkelt op dit moment rond Mars in een poging daarop een eenduidig antwoord te geven, maar dat blijkt nog niet zo eenvoudig... 

 

Wat vliegt er boven ons hoofd? 

Pieter Mestdagh (Educatief medewerker bij Volkssterrenwacht Armand Pien, UGent) 

De mensheid heeft al een ongelofelijke waaier aan toestellen de ruimte ingestuurd sinds die eerste keer (Sputnik 1, 1957). Grofweg kan je al die missies indelen in “looking up” (de diepe ruimte onderzoeken) en “looking down” (vanuit de ruimte naar de Aarde kijken). We bekijken enkele voorbeelden van beide. Pieter Mestdagh heeft het hierbij over de twee grote verlangens van de mensheid: buitenaards leven vinden en op reis gaan naar een andere planeet. Beide eeuwenoude dromen die mogelijks nog in ons leven realiteit worden! 

 

Wat weten we nu eigenlijk? 

Karel Van Acoleyen (Onderzoeker aan de Vakgroep Fysica en Sterrenkunde, Faculteit Wetenschappen)  

"Heelal, hoe verder men keek, hoe groter het leek," (Jules Deelder 1944-2019). De laatste honderd jaar is ons begrip van het universum radicaal veranderd. Het is niet alleen veel groter geworden, het blijkt ook nog eens te evolueren: het groeit verder met de tijd en is ontstaan in een tot de verbeelding sprekende big bang. Dr. Karel Van Acoleyen vertelt over het fantastisch samenspel tussen fundamenteel theoretische inzichten - in het bijzonder de relativiteitstheorie van Einstein - en een reeks ingenieuze kosmologische waarnemingen dat ons tot deze inzichten bracht. Hij zal het ook hebben over het huidig onderzoek en de verschillende kosmologische raadsels van vandaag.  

Update: juni 2020 

On 18 February 2020, Ariane 5 flight VA252 lifted off from Europe’s Spaceport in French Guiana. Cop. ESA
On 18 February 2020, Ariane 5 flight VA252 lifted off from Europe’s Spaceport in French Guiana. Cop. ESA
Leestips:
10
Boekentips:
10
Heelal:
10
Astronomie:
10
Zonnestelsel:
10
Exobiologie:
10
Zwarte gaten:
10
Ruimtevaart:
10

Heelal

Genesis : het grote verhaal van de oerknal tot nu

Genesis : het grote verhaal van de oerknal tot nu

Overzicht van het onstaan en de ontwikkeling van het heelal volgens de nieuwste inzichten.

Deining in de ruimtetijd : Einstein, zwaartekrachtgolven en de toekomst van de astronomie

Deining in de ruimtetijd : Einstein, zwaartekrachtgolven en de toekomst van de astronomie

Helder en meeslepend boek over de belangrijkste ontdekking in de natuur- en sterrenkunde in jaren: die van de zwaartekrachtgolven.

De wonderbaarlijke eenheid van het heelal en de oorsprong hiervan in de oerknal

De wonderbaarlijke eenheid van het heelal en de oorsprong hiervan in de oerknal

Een kleine introductie in de sterrenkunde

Een kleine introductie in de sterrenkunde

Telescopen van de toekomst : de nieuwe grote ogen van de astronomie

Telescopen van de toekomst : de nieuwe grote ogen van de astronomie

Overzicht van de verschillende soorten telescopen die binnenkort gebouwd gaan worden.

Universe : exploring the astronomical world

Universe : exploring the astronomical world

Sterrenkunde voor mensen met haast

Sterrenkunde voor mensen met haast

Korte inleiding in de sterrenkunde.

Het begin van alles in tweehonderd pagina's (min of meer)

Het begin van alles in tweehonderd pagina's (min of meer)

Populairwetenschappelijk overzicht over het ontstaan van alles: de oerknal, het ontstaan van ons zonnestelsel, de Aarde met haar platentektoniek, oceanen, de atmosfeer en het klimaat, tot en met het ontstaan van leven en de menselijke beschaving.

Bizar universum : rare ideeën in de kosmologie

Bizar universum : rare ideeën in de kosmologie

Overzicht van de gangbare, maar vooral ook de meer bizarre theorieën over de kosmos en de filosofische implicaties daarvan.

Hubble's universe : greatest discoveries and latest images

Hubble's universe : greatest discoveries and latest images

Elastisch universum : ABC van de baanbrekende ideeën van Erik Verlinde

Elastisch universum : ABC van de baanbrekende ideeën van Erik Verlinde

We hebben geen idee?! : de grootste mysteries in het universum voor zover we nu weten

We hebben geen idee?! : de grootste mysteries in het universum voor zover we nu weten

Inleiding tot een aantal belangrijke thema's uit de kosmologie: wat de mensheid weet over het heelal en over de lacunes in onze kennis.

Deep space : een visuele verkenningstocht naar de rand van het heelal en het begin van de tijd

Deep space : een visuele verkenningstocht naar de rand van het heelal en het begin van de tijd

Space atlas : mapping the universe and beyond

Space atlas : mapping the universe and beyond

Galaxies : sterrenstelsels als bouwstenen van het heelal

Galaxies : sterrenstelsels als bouwstenen van het heelal

Informatie in woord en beeld over o.a. bouw en evolutie van het heelal, ons melkwegstelsel, kosmische buren, soorten galaxieën, botsende sterrenstelsels, clusters, stervorming, oerknal, zwarte gaten.

Sterrenbeelden : het verhaal van de kosmos, verteld via de 88 sterpatronen aan de nachtelijke hemel

Sterrenbeelden : het verhaal van de kosmos, verteld via de 88 sterpatronen aan de nachtelijke hemel

Nieuwe ontdekkingen en gebeurtenissen in het heelal, zowel historische als recente, worden gekoppeld aan het sterrenbeeld waarin ze zich hebben afgespeeld.

Simpelweg Hawking!

Simpelweg Hawking!

Overzicht van de theorieën van de natuurkundige Stephen Hawking (1942-2018).

De antwoorden op de grote vragen

De antwoorden op de grote vragen

De beroemde Britse kosmoloog Stephen Hawking (1942-2018) over grote vragen zoals het bestaan van God, buitenaards leven, zwarte gaten, tijdreizen, artificiële intelligentie en de toekomst van de mensheid.

Astronomie

Sterrengids 2019

Sterrengids 2019

Handboek sterrenkunde

Handboek sterrenkunde

Kijk omhoog! : alles over sterren kijken en telescopen

Kijk omhoog! : alles over sterren kijken en telescopen

Inleiding in de astronomie en het gebruik van een telescoop.

De complete atlas van de sterrenbeelden : gedetailleerde sterrenkaarten van alle 88 sterrenbeelden, van Andromeda tot Vulpecula

De complete atlas van de sterrenbeelden : gedetailleerde sterrenkaarten van alle 88 sterrenbeelden, van Andromeda tot Vulpecula

Zonnestelsel

De zaak zonnestelsel : wat er gebeurde met de zon en de planeten

De zaak zonnestelsel : wat er gebeurde met de zon en de planeten

Op recent onderzoek gebaseerde beschrijving van de manier waarop het zonnestelsel geworden is zoals het is.

Het boek van de maan : alles over onze naaste buur

Het boek van de maan : alles over onze naaste buur

Ruimtewetenschapper en presentatrice van toonaangevend BBC-programma behandelt vele wetenswaardigheden over ons meest nabije hemellichaam, geïllustreerd met eenvoudige figuren en tekeningen.

15 miljoen graden : wat de zon voor ons betekent

15 miljoen graden : wat de zon voor ons betekent

Populairwetenschappelijke studie naar de werking van de zon en wat de zon voor ons doet.

Praktisch planeetonderzoek voor de zaterdagochtend

Praktisch planeetonderzoek voor de zaterdagochtend

Populair-wetenschappelijk overzicht van de ontstaansgeschiedenis en de ontwikkeling van planeten in ons zonnestelstel, vergezeld van enkele experimenten die de lezer zelf thuis kan uitvoeren om de beschreven fenomenen na te bootsen.

Mars : planeet vol raadsels

Mars : planeet vol raadsels

Fotoboek van Mars, met aandacht voor recente ontdekkingen.

Mars : onze toekomst op de rode planeet

Mars : onze toekomst op de rode planeet

Analyse van onze huidige kennis van Mars en recente ontwikkelingen in de ruimtevaart, gedeeltelijk fictief met de eerste ontdekkingsreis naar Mars.

Het zonnestelsel : een visuele verkenning van de planeten, manen en andere hemellichamen die om de zon heen draaien

Het zonnestelsel : een visuele verkenning van de planeten, manen en andere hemellichamen die om de zon heen draaien

De maan : mysterie, natuur en exploratie

De maan : mysterie, natuur en exploratie

Maan : de maan in de fotografie 1840-nu

Maan : de maan in de fotografie 1840-nu

Publicatie over de (historische) fascinatie van de mens voor de maan, met fotografie als uitgangspunt.

Exobiologie

Exoplaneten : de zoektocht naar nieuwe werelden

Exoplaneten : de zoektocht naar nieuwe werelden

Inleiding in exoplaneten, planeten die niet om onze eigen zon draaien maar om andere sterren, met aandacht voor de vraag of daar ook leven kan bestaan.

Verstoppertje spelen met aliens : hoe vind je een buitenaardse beschaving die niets van zich laat horen?

Verstoppertje spelen met aliens : hoe vind je een buitenaardse beschaving die niets van zich laat horen?

Overzicht van verschillende onderzoeken naar intelligent leven in het heelal.

Speurtocht naar buitenaards leven : biologische en chemische sporen in de kosmos

Speurtocht naar buitenaards leven : biologische en chemische sporen in de kosmos

Overzicht van het onderzoek naar buitenaards leven.

Reisbureau Einstein : over buitenaardse buren

Reisbureau Einstein : over buitenaardse buren

Onderzoek naar de vraag of er leven is elders in het heelal, en over de vraag of wij daar ooit zullen komen.

Hallo daar! : de zoektocht naar leven elders in het universum

Hallo daar! : de zoektocht naar leven elders in het universum

Zwarte gaten

Zwarte gaten : gevangen in ruimte en tijd

Zwarte gaten : gevangen in ruimte en tijd

Overzicht van de laatste theoretische inzichten van zwarte gaten.

Kosmisch vuurwerk : röntgensatelliet Chandra's blik op de ruimte

Kosmisch vuurwerk : röntgensatelliet Chandra's blik op de ruimte

Overzicht van de belangrijkste ontdekkingen van ruimtetelescoop Chandra die röntgenstraling waarneemt.

Zwarte gaten

Zwarte gaten

De kenmerken van zwarte gaten, hun invloed op de ruimte-tijd en hoe je ze opspoort. Kleine uitgave met illustraties in zwart-wit.

Zwarte gaten

Zwarte gaten

Verzameling lezingen van de bekende wetenschapper Stephen Hawking over zwarte gaten.

Zwarte gaten : het idee dat de kosmos veranderde

Zwarte gaten : het idee dat de kosmos veranderde

Rijk geïllustreerde geschiedenis van de wetenschappers van 1600 tot nu die een bijdrage hebben geleverd aan de ontdekking van zwarte gaten.

Ruimtevaart

Een jaar in de ruimte : een leven lang astronaut

Een jaar in de ruimte : een leven lang astronaut

Levensverhaal van de Amerikaanse astronaut, die zijn carrière begon als luie scholier, maar uiteindelijk een gepassioneerde gevechtspiloot werd en zelfs een jaar in het ISS verbleef.

Hoe maak je een ruimteschip : het ongelooflijke verhaal van een race naar de ruimte en de geboorte van de commerciële ruimtevaart

Hoe maak je een ruimteschip : het ongelooflijke verhaal van een race naar de ruimte en de geboorte van de commerciële ruimtevaart

Peter Diamandis (1961) maakte zijn dromen van ruimtevaart werkelijkheid met de eerste particuliere ruimtevlucht in 2004.

Mars : onze toekomst op de rode planeet

Mars : onze toekomst op de rode planeet

Analyse van onze huidige kennis van Mars en recente ontwikkelingen in de ruimtevaart, gedeeltelijk fictief met de eerste ontdekkingsreis naar Mars.

Hoe we zullen leven op Mars

Hoe we zullen leven op Mars

Handboek van een astronaut : hoe te leven op aarde

Handboek van een astronaut : hoe te leven op aarde

Verhalen en belevenissen van de Canadese ruimtereiziger Chris Hadfield.

Mensen op Mars : relaas van een manmoedige poging

Mensen op Mars : relaas van een manmoedige poging

Journalistiek relaas over het Mars One project om in 2027 vier mensen op Mars te krijgen als begin van verdere kolonisatie.

Droomvlucht : het verhaal van astronaut André Kuipers

Droomvlucht : het verhaal van astronaut André Kuipers

Ik ga naar Mars en neem mee ... : de merkwaardige wetenschap van leven in de ruimte

Ik ga naar Mars en neem mee ... : de merkwaardige wetenschap van leven in de ruimte

Dit boek vertelt hoe het is om in de ruimte te leven. Het gaat in op praktische zaken, zoals het ontbreken van een warme douche, privacy, verse maaltijden etc. Roach baseerde zich onder meer op interviews met astronauten.

In het spoor van Spoetnik : 50 jaar ruimtevaart : de complete geschiedenis

In het spoor van Spoetnik : 50 jaar ruimtevaart : de complete geschiedenis

DVD

Voyage of time : life's journey

Voyage of time : life's journey

Documentaire over ontstaan en ontwikkeling van de aarde en de kosmos en over de toekomst van de mensheid.

NASA's unexplained files. Seizoen 2

NASA's unexplained files. Seizoen 2

Documentaireserie over mysteries van de kosmos.

The visit : an alien encounter

The visit : an alien encounter

Documentaire waarin vooraanstaande wetenschappers van onder meer NASA en ESA uiteenzetten wat er allemaal komt kijken bij een eerste contact met intelligent buitenaards leven.

Cosmos : a spacetime odyssey

Cosmos : a spacetime odyssey

Documentaireserie over oorsprong, structuur en toekomst van het heelal en de plaats van de mens daarin.

Speelfilms

First man

First man

Het verhaal van astronaut Neil Armstrong vanaf 1961 tot de missie van Apollo 11 in juli 1969.

Hidden figures

Hidden figures

In het begin van de jaren zestig leveren drie briljante Afro-Amerikaanse vrouwen bij de NASA een grote bijdrage aan de lancering van astronaut John Glenn in de ruimte.

Mars. Season 1

Mars. Season 1

Deze National Geographic-serie speelt zich af in 2033. Een team astronauten landt op Mars met als doel de planeet te koloniseren en daardoor de mensheid te redden. Het fictieve gedeelte wordt afgewisseld met documentair beeldmateriaal en interviews die de huidige wetenschappelijke toekomstvisie hierover schetsen.

Interstellar

Interstellar

Ex-piloot Cooper laat zijn familie en de aarde achter om een expeditie te leiden ver buiten het melkwegstelsel, om erachter te komen of er voor de mensheid een toekomst achter de sterren is.

Gravity

Gravity

Twee astronauten zijn bezig met reparaties aan een ruimtetelescoop als hun ruimteschip getroffen wordt door ruimtepuin. Terwijl hun zuurstof opraakt proberen ze het dichtstbijzijnde ruimtestation te bereiken.

The right stuff

The right stuff

Het heroi͏̈sche verhaal van Amerika's eerste astronauten

2001 : a space odyssey

2001 : a space odyssey

Luisterboek

Evoluerend heelal: een hoorcollege over de levensloop van de kosmos door Govert Schilling

Te beluisteren via de online hoorcolleges van Home Academy 

Te beluisteren via de cd van Home Academy

Samenvatting

In deze poëtische vertelling over de sterrenkunde behandelt Govert Schilling de levensloop van ons heelal. Hoe is het zover gekomen dat wij bestaan, dat planeten geboren worden en sterren sterven? Vanaf het prille begin vlak na de oerknal neemt Schilling u mee op een fascinerende reis door de evolutie van de kosmos.

Inhoudsopgave

College 1

1. De geboorte van het heelal
2. De heerschappij van de zwaartekracht
3. Het ontstaan en de levensloop van sterren

 

College 2
4. De evolutie van het zonnestelsel
5. De toekomst van zon en aarde
6. Het einde van het heelal

Over de spreker

Govert Schilling (1956) is sterrenkundejournalist. Hij schrijft onder andere voor de Volkskrant, Intermediair en New Scientist. Daarnaast publiceerde hij rond de dertig boeken over uiteenlopende sterrenkundige onderwerpen, waaronder De Kosmos in een notendop en Wat was er voor de oerknal? In 2002 ontving hij de Eureka!-oeuvreprijs voor zijn werk op het gebied van de popularisering van kennis en wetenschap. Kijk voor meer informatie over Govert Schilling en over sterrenkunde op: www.allesoversterrenkunde.nl

Meer hoorcolleges over Einstein, kosmos en sterren

 

Reis door het heelal

Voor mensen is het lastig om deze kosmos te verkennen. Een fysieke reis naar de ruimte gaat gepaard met grote beperkingen en risico's. De verste plek waar een mens ooit een voet heeft gezet, is de maan. Een grote sprong voor de mensheid, maar op kosmische schaal te vergelijken met een kleine teen in het pierenbadje. We zijn vooral aangewezen op de kennis die onbemande ruimtevaartuigen ons hebben gestuurd. Tientallen ruimtesondes vertrokken de afgelopen halve eeuw naar verschillende plekken in ons zonnestelsel.

Buurplaneten Mars en Venus werden het meest bezocht, maar ook gingen er missies naar de grote buitenplaneten, planetoïden, kometen en zelfs naar dwergplaneet PIuto. De Pioneers en Voyagers van NASA, gelanceerd in de jaren zeventig, kwamen het verst. Voyager 1 en 2 sturen terwijl ik dit schrijf nog gegevens naar de aarde vanuit de ijle oceaan van de interstellaire ruimte. Toch zijn zelfs deze pioniers nog maar op minder dan een duizendste van de afstand tot de meest nabije ster.

Sterrenkunde is een wetenschap met beperkingen en pluspunten.

Een beperking is het gebrek aan controle over hetgeen je wilt meten Het heelal zelf is het laboratorium. We hebben het maar te doen met de experimenten die het ons voorschotelt

Het grote pluspunt is dat in het heelal omstandigheden heersen die nooit op aarde nagebootst zouden kunnen worden.

Door steeds scherpere waarnemingen en begrip van deze 'experimenten' veranderde in de afgelopen eeuwen astronomie ('naamgeving van sterren') in astrofysica ('natuurkunde van sterren')'

Door de extreme omstandigheden in de ruimte te bestuderen, verkennen we de grenzen van de natuurwetten. Dit is ook meteen wat sterrenkunde spannend maakt. De sterrenhemel is een oneindig reservoir aan onontgonnen terrein.

 

Bron: Reis door het heelal – speciale uitgave van National Geographic (2020) / Lucas Ellerbroek, sterrenkundige

 

 

Kunnen we iets verbeteren aan deze pagina? Laat het ons weten.