Epidemieën in de literatuur

Afgesloten miljoenensteden, doodse luchthavens, gesloten grenzen, lege straten, winkelkarretjes vol toiletpapier, chaos in ziekenhuizen, wereldleiders met de handen in het haar en overburen die je met een mondmaskertje voor het gelaat toelachen ... We kenden de beelden ook voor het coronavirus al, de boeken en films hadden we meteen paraat: Giovanni Boccaccio's Decamerone, De stad der blinden van José Saramago en natuurlijk ook De pest van Albert Camus.

Pestplagen trokken van in het begin een diep spoor door de literatuur – al in de eerste zang van Homerus’ Ilias wordt de hoogmoed van Agamemnon bestraft met een negen dagen durende stortvloed aan ‘pestpijlen’, de wraak van Apollo voor een niet aanvaard losgeld. In de Decamerone brengen een groep mannen en vrouw, op de vlucht voor de pest in Florence, de tijd door met het vertellen van scabreuze verhalen.

Zowel bij Gabriel García Márquez’ Liefde in tijden van cholera, als bij Thomas Manns Dood in Venetië lijkt de heersende cholera-epidemie (in Macando of in Venetië) niet los te maken van een allesoverheersende liefde.

Bij Saramago en Camus is de ziekte allegorischer van aard, - zowel De stad der blinden als De pest onderzoeken hoe individuen en samenlevingen reageren in noodlottige situaties en roepen onvermijdelijk de vraag op naar hoe we zelf zouden reageren in een gelijkaardige situatie.

In de literatuur die een tijdsbeeld biedt van de jaren 70 of 80 is de AIDS-epidemie nadrukkelijk aanwezig. Van Rebecca Makkai verscheen in 2020 Een stralende toekomst. Andere boeken zijn De schoonheidslijn van Alan Hollinghurst en de trilogie Een verhaal van liefde, ziekte en dood van Jonas Gardell.

Thrillers leggen de ontwikkeling en de verspreiding van een levensbedreigend virus bij voorkeur in handen van terroristische organisaties. Dean Koontz schreef in 1981 reeds over de ontwikkeling van een biologisch wapen in een lab nabij het Chinese Wuhan. En laten we ook de plaag van de zombieliteratuur niet onvermeld laten ...

In een bijdrage voor NRC (19/3/2020) schreef Wytske Versteeg: 'Het begint altijd met iets kleins. Het eindigt met een dalend dodental en dan een verbaasd terugkijken, met mensen die de straten op gaan en cafés die zich weer vullen. Het eindigt met geliefden die elkaar weer kunnen zien en aanraken, met alles wat eerder zo gewoon was en nu opeens weer bijzonder. En daarna, sneller dan verwacht, met het vergeten van dat alles, als het dagelijks leven zich hervat.'
Enige tijd later komen de verhalen, om er ons opnieuw aan te herinneren en om dat wat we verloren een plaats te geven. 

 

(Afbeeldingen: Linksboven: Snaveldokter uit Rome, 1656 (Paul Fürst, bron: CC); bij citaat Grossman: De passanten ©Titus Simoens)

Keuzelijst Epidemieën in de literatuur

Quarantaine

Quarantaine

Een man en een vrouw nemen onafhankelijk van elkaar hun intrek in een verlaten bungalowpark en krijgen te maken met het coronavirus.

De afstand : 24 Vlaamse auteurs schrijven brieven in tijden van corona

De afstand : 24 Vlaamse auteurs schrijven brieven in tijden van corona

In tijden van besmetting

In tijden van besmetting

Essay over de coronapandemie en globalisering.

De stad der blinden : roman

De stad der blinden : roman

Als een land getroffen wordt door een besmettelijke blindheid, verandert het leven in een elementaire strijd op leven en dood.

Een stralende toekomst

Een stralende toekomst

In Chicago maakt in de jaren tachtig de aidsepidemie veel slachtoffers onder een vriendengroep; in 2015 gaat de zus van een van hen in Parijs op zoek naar haar dochter die in een sekte zit.

De pest

De pest

Het uitbreken van een pestepidemie in een Noord-Afrikaanse stad met als gevolg het totale isolement stelt de bewoners voor fundamentele vragen over goed en kwaad.

Liefde in tijden van cholera : roman

Liefde in tijden van cholera : roman

De tragikomische liefdesgeschiedenis tussen een realistische vrouw en een romantische man.

Decamerone

Decamerone

Uit Florence gevlucht wegens een pestepidemie besluiten tien jongelieden elkaar als afleiding honderd verhalen te vertellen, waar een groot aantal menselijke typen in voorkomt.

Maria van Barcelona

Maria van Barcelona

België is in de greep van een virus dat het gezond verstand aantast en in het ergste geval kan leiden tot de dood. Een kleine groep Vlamingen denkt dat het virus afkomstig is van Maria van Barcelona, een Catalaanse vrouw die zich in Oostende heeft teruggetrokken. Inspecteur Boogaerts voelt haar aan de tand.

De aarde blijft altijd bestaan

De aarde blijft altijd bestaan

Een man komt erachter dat hij als een van de weinigen een epidemie heeft overleefd en probeert zo goed en zo kwaad als het gaat te overleven en de menselijke soort te redden.

Pest

Pest

De heel nabije toekomst. Over de hele wereld, van Aalborg tot Zanzibar, vallen mensen plots in slaap. Niemand kent de oorzaak, noch de remedie. Enkele inwoners van een Vlaamse provinciestad die aan het onheil ontsnapten, gaan elk op hun manier met de situatie om. Sommigen voelen zich bevrijd, anderen maken van de gelegenheid gebruik om oude rekeningen te vereffenen.

Een oceaan van tijd

Een oceaan van tijd

Als de VS getroffen wordt door een pandemie, stemt een vrouw ermee in om een tijdreis naar de toekomst te maken, omdat dit de enige manier is dat haar zieke geliefde geholpen kan worden.

Concept M : roman

Concept M : roman

Als de Nederlandse samenleving in 2020 ontwricht raakt door de mysterieuze ziekte 'kleurloosheid', neemt een (kleurloze) jonge vrouw een radicale beslissing.

De dood in Venetië en andere verhalen

De dood in Venetië en andere verhalen

Station elf : roman

Station elf : roman

In de nabije toekomst breekt er een desastreuze epidemie uit: wie de Georgische Griep oploopt bezwijkt daaraan binnen 48 uur zonder enige kans op genezing.

De liefde

De liefde

In Stockholm, eind jaren zeventig, begin jaren tachtig, beleven twee jongens hun coming out en worden verliefd op elkaar, terwijl de eerste verschijnselen van een nieuwe ziekte uit Amerika de kop op steken.

Nemesis

Nemesis

Terwijl in 1944 zijn vrienden in Europa vechten, krijgt een in Amerika achtergebleven, voor het leger afgekeurde sportleraar te maken met een polio-epidemie.

Syfilis, of De Franse ziekte

Syfilis, of De Franse ziekte

Latijns leerdicht uit 1530 met een inleiding en moderne Nederlandse vertaling over de syfilisepidemie die vanaf 1494 Europa teisterde.

Tussen drie plagen

Tussen drie plagen

Op historische feiten gebaseerde roman over het leven van Balthasar Russow (1536-1600), de eerste geschiedschrijver van Estland.

A journal of the plague year

A journal of the plague year

We vormen samen één groot besmettelijk weefsel.
David Grossman (De Standaard, 28/3/2020)

Decamerone

Acteurs uit het Nederlandse theater lezen dagelijks één verhaal uit Boccaccio's Decamerone. Elke dag een nieuw verhaal. Als ode aan het leven. Alle fragmenten vind je op de website van het Internationaal Theater Amsterdam.

De pest

Het belangrijkste was de waarheid onder ogen te zien, definitief de drogbeelden te verjagen en passende maatregelen te nemen. Dan zou er een eind aan de pest komen omdat men zich van deze ziekte geen of geen juiste voorstelling kon maken. Als er snel een eind aan kwam, en het lag zeer voor de hand dat dat zou gebeuren, dan kwam alles in orde. In het tegenovergestelde geval zou de stad de ziekte van dichtbij leren kennen en te weten komen of men zich kon aanpassen om er vervolgens over te zegevieren.
Albert Camus, in De pest (Bezige Bij, 1995 - vert. Jan Pieter van der Sterre)

Spannende boeken

Koelcel

Koelcel

Een antibioterrorisme agent gaat samen met twee beveiligers de strijd aan tegen een gevaarlijk agressieve, verwoestende schimmel.

De ogen van de duisternis

De ogen van de duisternis

Als een jonge vrouw bovennatuurlijke signalen krijgt van haar doodgewaande zoontje, gaat zij op levensgevaarlijk onderzoek uit.

Bird box

Bird box

Een jonge vrouw uit Detroit (VS) probeert met haar kinderen te overleven na een pandemie.

De oorsprong

De oorsprong

Dr. Kate Warner en antiterreur specialist David Vale gaan de strijd aan met de duistere organisatie de Immari die beweert dat de mensheid toe is aan een volgende stap in de evolutie.

Het virus

Het virus

Dr. Kate Warner en antiterreur specialist David Vale zoeken samen met een team wetenschappers naar een medicijn om de Atlantis-pest, die de wereldbevolking bedreigt, te lijf te kunnen gaan.

De wereld

De wereld

Het is Dr. Kate Warner gelukt de Atlantische pest te stoppen maar in de chaotische wereld die overblijft, is er nog steeds het dreigende gevaar van haar vijanden.

Malaria

Malaria

Als een Engelse wetenschapper de avond voor een medisch congres in Amsterdam verdwijnt, start haar vriend een zoektocht; intussen blijken enkele mensen door een zeldzame malariavariant gei͏̈nfecteerd te zijn.

De meester

De meester

Als een vliegtuig uit Berlijn landt op de vluchthaven JFK in New York, gebeurt er iets vreemds. Het toestel stopt in het midden van een landingsbaan, alle lichten zijn gedoofd, de raampjes zijn gesloten en het vliegtuig is hermetisch afgesloten. Als het toestel wordt opengebroken, blijkt iedereen aan boord zonder verklaarbare reden dood te zijn. Een oude joodse geleerde waarschuwt voor een grote ramp...

De val

De val

In New York is iets vreselijk misgegaan. Het virus dat ontketend werd in De Meester heeft de stad in zijn greep. Te midden van de chaos leidt inspecteur Eph Goodweather een groep die de plaag wil stoppen. Maar het zou wel eens te laat kunnen zijn. Ze moeten het opnemen tegen een vijand wiens ultieme doel verschrikkelijker is dan het uitsterven van de mensheid.

Eeuwige duisternis

Eeuwige duisternis

Een dapper groepje overlevenden gaat de ultieme strijd aan met de vampiers die de wereld hebben overgenomen.

Nano

Nano

Geneeskundestudente Pia Grazdani accepteert een baan bij Nano, een bedrijf dat microbivoren ontwikkelt, minuscule robots die virussen en bacteriën kunnen opslorpen. Het gaat er geheimzinnig aan toe op de werkvloer. Wanneer een van haar collega’s een hartstilstand krijgt, begint Pia te vermoeden dat Nano mensen als proefkonijn gebruikt.

Het begin

Het begin

Kort na Nieuwjaar maakt een dodelijk virus wereldwijd veel slachtoffers en ontstaat er een gemeenschap van vluchtelingen die weerstand moeten zioen te bieden aan de 'Uncanny’s' die over zwarte magie beschikken.

Vanuit het duister : een nieuwe macht in opkomst

Vanuit het duister : een nieuwe macht in opkomst

In een apocalyptische en magische wereld is Fallow Swift, die getraind wordt door een tovenaar, uitverkorene om vrede op aarde te stichten.

Waanzin

Waanzin

Inspecteur Eve Dallas van de New Yorkse politie maakt jacht op een groep terroristen die via de computer een dodelijk virus verspreidt.

De koorts

De koorts

Als in een klein Amerikaans stadje een studente wordt getroffen door een angstaanjagende aanval van een mysterieus virus, zorgt dit voor grote paniek onder haar medestudenten.

Systema

Systema

Als Russische wetenschappers na de val van de Sovjet-Unie naar het Westen vluchtten, nemen ze dodelijke virussen mee; jaren later lijkt iemand jacht op de wetenschappers te maken.

21-12

21-12

Nadat een Amerikaanse antropologe een oude Mayacodex in handen heeft gekregen, sterft de man van wie zij deze ontving; even later blijkt Los Angeles in de ban van een levensgevaarlijk virus.

Films & Series

The painted veil

The painted veil

China, 1925. Een bacterioloog dwingt zijn vrouw met hem naar een afgelegen gebied te vertrekken, waar hij een cholera-epidemie moet bestrijden

The Decameron

The Decameron

Uit Napels gevlucht wegens een pestepidemie besluit een aantal jongelieden elkaar als afleiding verhalen te vertellen, waar een groot aantal menselijke typen in voorkomt.

We were here

We were here

Verslag van de aidsepidemie eind jaren zeventig, begin jaren tachtig in de Verenigde Staten.

Test

Test

In San Francisco midden jaren tachtig lijden een homoseksuele danser en de groep waartoe hij behoort onder de druk van de aidsepidemie.

It comes at night

It comes at night

Gevlucht voor een verschrikkelijk virus komen twee gezinnen in een huis in het bos terecht. De angst en het onderlinge wantrouwen worden steeds groter.

12 monkeys. Seizoen 2

12 monkeys. Seizoen 2

Tijdreiziger James Cole komt vanuit de toekomst naar het heden om een kwaadaardige organisatie tegen te houden die een bedreiging vormt voor de mensheid.

The last ship. Seizoen 1

The last ship. Seizoen 1

Een pandemie roeit een groot deel van de wereldbevolking uit. De laatste hoop is een marineschip met niet-besmette mannen en vrouwen die een vaccin moeten vinden.

120 BPM

120 BPM

Begin jaren negentig voeren de activisten van ACT UP Parijs actie tegen de maatschappelijke en politieke onverschilligheid rond aids en voor medicatie en voorlichting.

Dallas buyers club

Dallas buyers club

In 1985 wordt een Texaanse rouwdouwer gediagnosticeerd met aids. Hij besluit illegale medicijnen het land in te smokkelen en richt samen met lotgenoten een kopersvereniging op.

Contagion

Contagion

Een zeer besmettelijk en dodelijk virus zorgt wereldwijd voor paniek.

Rams

Rams

In IJsland moeten twee broers op hoge leeftijd hun jarenlange onenigheid opzij zetten om een kudde schapen te redden.

28 days later

28 days later

Jim raakt bij een botsing in coma. Als hij 28 dagen later wakker wordt is het land ontvolkt door een virus dat mensen verandert in bloeddorstige zombies. Samen met enkele lotgenoten probeert hij te overleven

Love in the time of cholera

Love in the time of cholera

Het zevende zegel

Het zevende zegel

Een ridder keert van de kruistochten terug in het door pest geteisterde Zweden. In een confrontatie met de Dood weet hij uitstel te krijgen

Perfect sense

Perfect sense

Terwijl er een verwoestende epidemie uitbreekt waarbij de besmette mensen langzamerhand al hun zintuigen kwijtraken, worden een chef-kok en een epidemiologe verliefd op elkaar.

The strain. Seizoen 1

The strain. Seizoen 1

Als een epidemioloog onderzoekt waarom bijna alle passagiers van een vliegtuig na landing in New York zijn overleden, komt hij tot de conclusie dat er geen sprake is van een epidemie maar van vampirisme.

The last ship. Seizoen 2

The last ship. Seizoen 2

Een pandemie roeit een groot deel van de wereldbevolking uit. De laatste hoop is een schip met de microbiologe Rachel Scott aan boord die het virus zou kunnen stoppen.

The strain. Seizoen 3

The strain. Seizoen 3

The strain. Seizoen 2

The strain. Seizoen 2

In New York vechten epidemioloog Ephraim Goodweather en zijn team tegen de verspreiding van een epidemie die vampirisme veroorzaakt.

Kunnen we iets verbeteren aan deze pagina? Laat het ons weten.