Programma

De Dag van de Filosofie is een initiatief van Vormingplus i.s.m andere maatschappelijke organisaties.

De geplande lezingen gingen meestal online door omwille van de maatregelingen voor het coronavirus. Bekijk de video's.

 

Het thema is ‘Waarheid’
 

De waarheid staat onder druk. Nepnieuws en misleidende Facebook-campagnes bedreigen wereldwijd democratische processen; bevolkingsgroepen worden tegen elkaar opgezet. De geloofwaardigheid van de wetenschap is niet meer vanzelfsprekend, kennis over klimaatverandering en vaccinatieprogramma’s wordt openlijk in twijfel getrokken.

Filosofen stellen al sinds de Klassieke Oudheid de vraag wat waarheid is. Verankerde waarheden werden onderuitgehaald, het bestaan van een absolute waarheid werd in twijfel getrokken. Er kwam ruimte voor nieuwe perspectieven. Tegelijkertijd schuilt hierin een gevaar: als je niet meer met elkaar kunt afspreken wat waar is en iedereen zich terugtrekt in zijn eigen bubbel, is geen gesprek meer mogelijk.

Tijdens de Maand van de Filosofie 2020 vragen we ons af: wat is de status van waarheid, hoe komt waarheid tot stand, en is de waarheid voor iedereen hetzelfde? Wat kunnen filosofen ons leren over een constructieve en effectieve omgang met het begrip waarheid?

Cop. : introtekst op https://dagvandefilosofie.be/

De ander kan gelijk hebben  -

Hans-Georg Gadamer, Duits filosoof

Beeld: Jean-François de Troy - Time Unveiling Truth - 1733

 

Leestips:
10
Boekentips:
10
Filosofie:
10

Waarheid

Alain Badiou (1937) is ongetwijfeld een van de meest uitdagende hedendaagse Franse filosofen. Zijn werk kenmerkt zich door een consequente tegendraadsheid.

Zo gaat hij in tegen het dominante differentiedenken van Deleuze, Derrida en Lyotard, en pleit hij voor een terugkeer van de waarheid, het subject en de filosofie.

Waarheid en subject zijn verbonden met een evenement, dat alle bestaande verhoudingen in een situatie doorbreekt. Zonder dat we terugvallen op bekende begrippenkaders zullen we de consequenties van deze waarheidsgebeurtenis moeten onderzoeken.

Ook in politieke kwesties keert Badiou zich tegen de heersende opinie, of het nu gaat om mensen rechten, parlementaire democratie, hoofddoekjes of illegale vluchtelingen.

(achterflap van Het uur van de waarheid)

 

Badiou
Wat is waarheid? : basisboek wetenschapsfilosofie

Wat is waarheid? : basisboek wetenschapsfilosofie

Illusies voor gevorderden, of Waarom waarheid altijd beter is

Illusies voor gevorderden, of Waarom waarheid altijd beter is

Filosofische benadering van niet op empirie of natuurwetten gebaseerde, maar algemeen gangbare gedrags- en denkpatronen, die soms toch voor de mens een heilzame uitwerking hebben.

De transparantie van waarheid : een filosofische verkenning van waarheidsminimalisme

De transparantie van waarheid : een filosofische verkenning van waarheidsminimalisme

Waar of niet? : over de vraag wat waarheid is

Waar of niet? : over de vraag wat waarheid is

Filosofische essays.

Ligt de waarheid in het midden? : nadenken in Wolkenkoekoeksoord

Ligt de waarheid in het midden? : nadenken in Wolkenkoekoeksoord

Een Vlaamse filosoof onderzoekt hoe de mens met het waarheidsbegrip omgaat.

Waarheid en leugen

Waarheid en leugen

Zes essays door de Duitse filosoof (1844-1900).

Truth

Truth

Truth has always been a thorny topic. How does it work? Who decides what it is? And why is it seen as so important? In this lucid introduction to the topic, leading scholar Simon Blackburn describes the main approaches to the notion of truth and considers how these relate to different perspectives on belief, interpretation, facts, knowledge and action.

Mens/onmens : essay

Mens/onmens : essay

Verontruste bedenkingen over het populisme in steeds meer landen, de aanvallen op het liberalisme, de toenemende onverdraagzaamheid, de identiteitspolitiek van groepen en de kritiek op de elite.

Waarheid

Waarheid

Filosofische beschouwing over het begrip waarheid aan de hand van noties als werkelijkheid, taal, kennis en redeneren.

Waarheid en methode : hoofdlijnen van een filosofische hermeneutiek

Waarheid en methode : hoofdlijnen van een filosofische hermeneutiek

Het uur van de waarheid : Alain Badiou : revolutionair denker

Het uur van de waarheid : Alain Badiou : revolutionair denker

Inleiding tot het gedachtegoed van de Franse filosoof (1937- ).

De waarheid is niet altijd welkom : over filosofie

De waarheid is niet altijd welkom : over filosofie

Twee kritische essays over filosofie door de Duitse wijsgeer (1788-1860).

Waarheid : een handleiding

Waarheid : een handleiding

Praktische gids voor het onderscheiden van feit en fictie en het gebruik van hele, halve, kunstmatige en onbekende waarheden.

Waarom iedereen altijd gelijk heeft

Waarom iedereen altijd gelijk heeft

Verkenning van de sociale, psychologische en genetische achtergronden van meningsvorming.

Waarheid spreken in politiek, onderwijs en vriendschap : Michel Foucault over de parrèsia

Waarheid spreken in politiek, onderwijs en vriendschap : Michel Foucault over de parrèsia

De hele wereld speelt komedie : essays over leugen en waarheid

De hele wereld speelt komedie : essays over leugen en waarheid

Thematische keuze uit de overdenkingen van de Franse filosoof (1533-1592).

Het volk in de grot : waarom mensen geen feiten willen

Het volk in de grot : waarom mensen geen feiten willen

Vanuit een minutieuze bespreking van de klassieke gelijkenis van Plato over de grot verdedigt de Denker des Vaderlands het recht van het volk om verheffing en waarheid te weigeren.

De ware toedracht : praktische wetenschapsfilosofie voor waarheidzoekers

De ware toedracht : praktische wetenschapsfilosofie voor waarheidzoekers

Kritische bespreking van allerlei filosofische theoriee͏̈n rond waarheidsvinding, vooral gei͏̈llustreerd met recente strafzaken.

Een kleine geschiedenis van de waarheid : troost in tijden van nepnieuws

Een kleine geschiedenis van de waarheid : troost in tijden van nepnieuws

Filosofische beschouwingen over uiteenlopende aspecten van het begrip 'waarheid'.

Oordelen

Oordelen

Beschouwingen van de Duitse filosofe en politicologe (1906-1975) over oordelen in de filosofie en politicologie. In dit boek zijn ook de colleges over Kants late politieke geschriften opgenomen, naast drie andere teksten over oordelen: over het totalitarisme, over Socrates als filosoof en over Lessings onderscheid tussen waarheid en mening. Wordt beschouwd als de vervollediging van haar trilogie, hoewel ze die zelf nooit heeft afgesloten.

De moed tot waarheid : het bestuur van zichzelf en de anderen II : colleges aan het Collège de France 1983-1984

De moed tot waarheid : het bestuur van zichzelf en de anderen II : colleges aan het Collège de France 1983-1984

Beschouwingen door de Franse filosoof (1926-1984) over het spreken van de waarheid, de samenhang daarvan met het persoonlijk leven in een sociale en politieke context, en het gedachtegoed dienaangaande van antieke en vroegchristelijke denkers.

Parrèsia : vrijmoedig spreken en waarheid

Parrèsia : vrijmoedig spreken en waarheid

Tweede manifest voor de filosofie

Tweede manifest voor de filosofie

Pleidooi voor het begrip 'eeuwige waarheid', zoals die te vinden is in de politiek, kunst, wetenschap en liefde.

Leugens/Bedrog

Leugens lezen

Leugens lezen

Filosofische verhandeling over de rol die leugens spelen in het menselijk leven.

Leugens en hun detectie

Leugens en hun detectie

On betrayal

On betrayal

Vanuit het oogpunt van verraad geeft Margalit een filosofische blik op diepmenselijke relaties, zoals die bestaan met vrienden, familie of hechte gemeenschappen. Verraad ondermijnt vertrouwen en dat laatste vormt de basis voor langdurende verbintenissen. In essentie gaat 'On betrayal' dus over ethiek : wat we verschuldigd zijn aan mensen en groepen die ons het gevoel van erbij horen bieden.

De bodylanguage van leugenaars : van leugentjes om bestwil tot pathologisch bedrog

De bodylanguage van leugenaars : van leugentjes om bestwil tot pathologisch bedrog

Analyse van de signalen die erop duiden dat iemand niet de waarheid spreekt: lichaamstaal, gezichtsexpressie, stem en spraakpatronen.

Uit onbetrouwbare bron : de veldgids om leugens, manipulaties en misvattingen te doorzien

Uit onbetrouwbare bron : de veldgids om leugens, manipulaties en misvattingen te doorzien

Handreiking voor het kritisch beoordelen van beweringen in wetenschap, nieuws en reclame.

List en leugen : de psychologie van bedriegen en bedrogen worden

List en leugen : de psychologie van bedriegen en bedrogen worden

Psychologische principes achter bedrog en fraude, toegelicht aan de hand van bekende en minder bekende voorbeelden van fraudeurs en bedriegers.

Ik weet dat u liegt : echt alles over leugens en bedrog voor professionals

Ik weet dat u liegt : echt alles over leugens en bedrog voor professionals

Overzicht van de uiteenlopende beweegredenen van leugenaars en methoden om hen te doorzien.

Heerlijk oneerlijk : hoe we allemaal liegen, met name tegen onszelf

Heerlijk oneerlijk : hoe we allemaal liegen, met name tegen onszelf

Ariely bespreekt de psychologische en maatschappelijke krachten die eerlijk gedrag bevorderen of verzwakken: de structuur van een organisatie, de opmaak van een formulier, vermoeidheid, kleding ... Hogere straffen en strenge controles hebben volgens hem geen zin. Hij introduceert alternatieve methoden om eerlijkheid te stimuleren.

Waarom je nóóit moet liegen

Waarom je nóóit moet liegen

Harris gelooft dat we ons leven radicaal kunnen verbeteren door altijd de waarheid te spreken. Een leugentje om bestwil maakt ons leven niet alleen ingewikkeld, maar ook oppervlakkiger. Liegen, zelfs over de kleinste dingen, beschadigt volgens hem persoonlijke relaties en publieke geloofwaardigheid.

Leugenaars

Leugenaars

Populair-filosofische verhandeling over het hoe en waarom van het verzwijgen of verdraaien van de waarheid.

Leugenaars en vervalsers : een kleine encyclopedie van misleiding

Leugenaars en vervalsers : een kleine encyclopedie van misleiding

Discretie/Privacy

“Discretie: een vergeten deugd.”

 

Peter venmans schreef jarenlang over Spaanse en Latijns-Amerikaanse literatuur voor de Volkskrant en De Morgen.

Van zijn hand verschenen eerder de essays De ontdekking van de wereld (2005), Over de zin van nut (2008) en Het derde deel van de ziel (2011) en Amor Mundi (2016). Verschillende boeken werden genomineerd voor de Socratesbeker en ook Discretie (2019) prijkt op de longlist van de Socratesbeker.

In zijn boek Discretie onderzoekt hij wat discretie betekent in de verschillende domeinen van ons dagelijks leven. Onze tijd houdt van transparantie en duidelijkheid. Van zwart op wit. Van alles of niets. We willen alles weten, alles zien, alles naar buiten brengen. Discretie is uit de gratie geraakt. En toch, zo luidt de stelling van dit boek, maakt discretie ons leven waardevol. Soms is het beter om niet voluit te gaan, niet alles te geven, zodat een ruimte kan ontstaan waarin we ons veilig voelen en waarin ook anderen kunnen gedijen. Misschien zijn het zelfs onze geheimen die ons maken tot wie we zijn. Discretie is een prikkelend filosofisch essay over een deugd die verloren dreigt te gaan, maar waar we meer dan ooit behoefte aan hebben. (achterflap)

‘Discretie: het respect voor het psychische privébezit van de ander’ – Georg Simmel

 

 

discretie
Handorakel en kunst van de voorzichtigheid

Handorakel en kunst van de voorzichtigheid

Driehonderd levensregels van een zeventiende-eeuwse jezuïet.

De datadictatuur : hoe je wordt gemanipuleerd in wat je doet, denkt en stemt

De datadictatuur : hoe je wordt gemanipuleerd in wat je doet, denkt en stemt

Een voormalige medewerkster onthult hoe internetbedrijven mensen manipuleren bij met name verkiezingen.+

De diefstal van de eeuw : hoe we onze privacy verloren én kunnen heroveren

De diefstal van de eeuw : hoe we onze privacy verloren én kunnen heroveren

Kritische analyse van de gevaren van de hedendaagse informatiemaatschappij voor de privacy.

Ontzielde wereld : de existentiële dreiging van Big Tech

Ontzielde wereld : de existentiële dreiging van Big Tech

Analyse van de invloed van grote, wereldwijd actieve bedrijven op ons doen en laten, onder meer door reclame en het aantasten van privacy.

Romans

De cirkel

De cirkel

Een jonge vrouw krijgt een baan bij het grootste ICT-bedrijf ter wereld; na verloop van tijd begint ze te twijfelen aan de werkwijze van het concern.

Zuiverheid

Zuiverheid

Een jonge Amerikaanse vrouw raakt in haar zoektocht naar haar vader steeds meer betrokken bij de schimmige praktijken van een Wikileaks-achtige organisatie.

Het goede verhaal : over fictie, waarheid en psychotherapie

Het goede verhaal : over fictie, waarheid en psychotherapie

Discussie tussen een Nobelprijswinnaar en een psychoanalytica over het vertellen van verhalen, de waarheid daarachter en de betekenis daarvan.

Zomerleugens : verhalen

Zomerleugens : verhalen

Zeven verhalen over verwachtingen, illusies en leugens.

Vallende vorst

Vallende vorst

Drie mannen die zich inzetten voor een goede zaak moeten daar een prijs voor betalen.

Leugenaar

Leugenaar

Nuphar is een 17-jarige Israe͏̈lische scholiere. Ze heeft een bijbaantje in een ijssalon. Daar beschuldigt ze, ten onrechte, een bekende televisiester van aanranding. Terwijl hij in de gevangenis zit, staat Nuphar in de schijnwerpers. Ze raakt verstrikt in een web van leugens. Vanaf ca. 15 jaar.

Klont

Klont

Een mediagenieke man oogst wereldwijd succes door zijn artikelen en lezingen over digitale technologie.

Satin island

Satin island

Een wetenschapper heeft de opdracht de huidige tijd in kaart te brengen, maar komt niet verder dan een dreigend toekomstbeeld.

Vergeef me

Vergeef me

Een jonge vrouw ontmoet een jonge man. Hij studeert filosofie, zij is diep onder de indruk van zijn ideeën over individualisme en vrijheid. Ze wonen vrijwel meteen samen en gaan volledig in elkaar op. Maar al snel ontstaat een zeker ongemak. Wat weten ze echt van elkaar, hoeveel willen ze weten, en wat is de werkelijke grens tussen waarheid en valsheid, tussen droom en realiteit?

Hoorcolleges

Hoorcolleges van Home-Academy

Via een app beluister je informatieve lezingen, door vlotte professoren die op een eenvoudige, duidelijke, enthousiaste en vaak humoristische wijze vertellen. Moeilijke kwesties op begrijpelijke wijze voor een ruim publiek uiteengezet.

De hoorcolleges variëren van 3 tot 10 uur.

Een selectie onderwerpen binnen de filosofie

Hoe je inlogt, lees je hier.

Home academy

Citaten

Maar als je nou eerlijk bent? Als je nou eens vergeet wat je moet zeggen en zegt wat je denkt. Als je het aangroeisel van tact en beleefdheid en moraal nu eens verwijdert, wat is dan je antwoord?
Marcel Möring in zijn nawoord bij Lastige vragen van Max Frisch

Fundamentele onzekerheid is de kern van onze existentie, en van het filosofische denken.
Stine Jensen - https://stad.gent/bibliotheek/dossiers/lichaam-en-geest/stine-jensen-0
Möring en Jensen
Kunnen we iets verbeteren aan deze pagina? Laat het ons weten.