Inleiding

We consumeren permanent en via diverse kanalen nieuws.
Onze kijk op de wereld wordt daardoor sterk beïnvloed.
Maar is dat nieuws door journalisten gecontroleerd?
Wie heeft invloed op de verschillende nieuwskanalen: commercie, overheid, drukkingsgroepen?
Hoe leren we met een kritische houding de nieuwsstroom de baas?
Hoe kunnen we de betrouwbaarheid van nieuwsbronneninschatten?
Deze boektitels en websites geven waardevolle tips.

Fake news
Fake news
Nepnieuws:
9
Een samenleving wordt modern, stelde de filosoof Hegel, wanneer het nieuws de godsdienst verdringt als toetssteen van autoriteit en de plek waar we een leidraad zoeken.
Alain de Botton in ‘Het nieuws: een gebruiksaanwijzing’

Topper

Nepnieuws : een wereld van desinformatie van Han Van der Horst

Sinds de presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten in 2016 plaatste Donald Trump de mediabegrippen fake news en alternative facts op de agenda van het publieke debat. Nieuws dat hem niet beviel zette hij weg als nepnieuws.

Hoe betrouwbaar is eigenlijk de nieuwsberichtgeving bij de traditionele en de nieuwe media? Wie manipuleert hoe en waarom?

De Nederlandse historicus Han Van der Horst plaatst in Nepnieuws de vele nijpende bezorgdheden en lastige vragen hierover in een ruimer historisch kader. Liegen en bedriegen, censureren en vervalsen, prijzen en misprijzen behoren tot de oudste machtsmiddelen van keizers en koningen, politici, financiële en militaire elites. Informatie is immers macht. Wie de zenderknoppen bedient, bepaalt de blik van de ondergeschikten.

Vanaf de Romeinse keizers en de middeleeuwse pausen, tot de opkomst van de van de massacommunicatie tijdens de industriële revolutie. Van der Horst bespreekt uitgebreid de Sovjetmanipulatie, de NAZI-propaganda, de huidige spindokters die de informatiestromen in politiek, bedrijven en administraties reguleren enzovoort.

Met al die zorgvuldig verzamelde kennis sta je als nieuwsconsument niet meer machteloos tegenover de immense vloedgolf aan geruchten.

Nepnieuws

Keuzelijst boeken

Het einde van de waarheid : over leugens in het tijdperk van Trump

Het einde van de waarheid : over leugens in het tijdperk van Trump

De belangrijkste Amerikaanse criticus over alle leugens in het Trump-tijdperkHoe kan het dat de waarheid zo in gevaar is gekomen? Oude, achterhaalde complottheorie (flaptekst)

Iedereen journalist : voor gebruikers van sociale media, journalisten en aspirant-journalisten : inclusief elf basisvoorwaarden voor de bonafide journalist

Iedereen journalist : voor gebruikers van sociale media, journalisten en aspirant-journalisten : inclusief elf basisvoorwaarden voor de bonafide journalist

Alternatieve feiten : de psychologie van nepnieuws

Alternatieve feiten : de psychologie van nepnieuws

 Politici en managers van grote bedrijven wordt verweten dat ze doelbewust onjuiste informatie verspreiden voor eigen gewin. Maar ook individuele burgers kunnen via sociale media een groot publiek bereiken en zich te buiten gaan aan grappen, roddels en leugens die de status van nepnieuws hebben. Dit boek gaat in op twee grote oorzaken van nepnieuws: nieuwsverspreiders kunnen liegen of ze kunnen zich vergissen. (flaptekst)

Journalistiek van nu : maatschappijgericht en multimediaal

Journalistiek van nu : maatschappijgericht en multimediaal

A short history of truth : consolations for a post-truth world

A short history of truth : consolations for a post-truth world

Journalist te koop : hoe corrupt zijn onze media?

Journalist te koop : hoe corrupt zijn onze media?

De waan van de dag : over nepnieuws enzo

De waan van de dag : over nepnieuws enzo

Raymond Serré, bijna 35 jaar lang eindredacteur en nieuwslezer bij de ­Radionieuwsdienst ANP en het NOS-journaal zat er met zijn neus bovenop. Hij probeert een verklaring te geven hoe het komt dat de media er zo vaak naast zitten en hij wil nieuwsconsumenten helpen om onder­scheid te maken tussen slecht en goed 'nieuwsvoer'. (flaptekst)

Journalistiek : inleiding tot het vak

Journalistiek : inleiding tot het vak

Gekochte journalisten : hoe de CIA het nieuws koopt

Gekochte journalisten : hoe de CIA het nieuws koopt

Kritische analyse van de afhankelijkheid van nieuwsmedia van bedrijven en overheden.

Het nieuws : een gebruiksaanwijzing

Het nieuws : een gebruiksaanwijzing

Filosofische beschouwingen over het nieuws en de invloed daarvan op het publiek.

Onderzoeksjournalistiek : researchproces van idee tot verhaal

Onderzoeksjournalistiek : researchproces van idee tot verhaal

Praktische handleiding voor (aankomende) journalisten.

Journalistiek in perspectief

Journalistiek in perspectief

Analyse van de plaats en taak van de journalistiek in de samenleving.

Basisboek journalistiek : achtergronden, genres, vaardigheden

Basisboek journalistiek : achtergronden, genres, vaardigheden

De nieuwsfabriek : hoe media ons wereldbeeld vervormen

De nieuwsfabriek : hoe media ons wereldbeeld vervormen

Kritische essays over de problemen van de huidige journalistiek en de 'nieuwseconomie'.

Gebakken lucht

Gebakken lucht

Kritische beschouwing door de Britse onderzoeksjournalist over media en nieuwsbronnen, die zijn verworden tot propagandaboodschappers en verkopers van tweedehands nieuws en onwaarheden.

Tien journalistieke idealen

Tien journalistieke idealen

Waarheidsvinding als journalistieke missie : een opmaat naar een kennisleer

Waarheidsvinding als journalistieke missie : een opmaat naar een kennisleer

Geen vak voor bange mensen : over journalisten en andere barbaren

Geen vak voor bange mensen : over journalisten en andere barbaren

Anekdotische verhalen over het vak van de journalist, gevolgd door interviews met mensen over hun ervaring met journalisten.

The medium kills the message : nieuw licht op journalistiek, media en kijkcijfers

The medium kills the message : nieuw licht op journalistiek, media en kijkcijfers

Circus Media : over nepnieuws, politieke correctheid en mediamanipulatie

Circus Media : over nepnieuws, politieke correctheid en mediamanipulatie

Keuzelijst artikelen

Het journalistieke brongebruik in tijden van churnalism en Twitter : een surveyonderzoek bij Vlaamse beroepsjournalisten

Het journalistieke brongebruik in tijden van churnalism en Twitter : een surveyonderzoek bij Vlaamse beroepsjournalisten

Sociale media en oude routines : user-generated content in het Vlaamse televisienieuws over de Arabische Lente

Sociale media en oude routines : user-generated content in het Vlaamse televisienieuws over de Arabische Lente

Onderzoeksjournalistiek

Onderzoeksjournalistiek is kritische en diepgravende journalistiek.

 

  • Kritisch wil zeggen dat de journalistiek niet slechts fungeert als doorgeefluik van ‘nieuws’ dat er al was, maar dat nieuws wordt gemaakt dat er zonder dat journalistiek ingrijpen niet zou zijn geweest. Dit kan gebeuren door het creëren van nieuwe feiten, maar ook door reeds bestaande feiten op een nieuwe manier te interpreteren of met elkaar in verband te brengen.
  • Diepgravend wil zeggen dat substantiële eigen journalistiek inspanning is verricht, hetzij in kwantitatieve zin – veel tijd gestoken in het onderzoek, veel bronnen geraadpleegd, etcetera – hetzij in kwalitatieve zin – scherpe vragen geformuleerd, nieuwe benaderingen opgepakt, etcetera, hetzij een combinatie daarvan.

Drie soorten onderzoeksjournalistiek, die overigens kunnen overlappen:

  • Schandalen blootleggen. Gericht op het opsporen van overtredingen van wetten, regels of fatsoensnormen, door organisaties of personen.
  • Toetsing van beleid of functioneren van overheid, bedrijven en andere organisaties.
  • Signaleren van sociale, economische, politieke en culturele trends. Gericht op het opsporen van veranderingen in de samenleving.

Bron: VVOJ

Van Dale definitie
Van Dale definitie

Mediawijsheid

Het Vlaams Kenniscentrum voor Mediawijsheid krijgt 600.000 euro subsidie om de bevolking te sensibiliseren voor fake news.
"Het Kenniscentrum werkt nu al met leerlingen, jeugdwerkers en leerkrachten, maar het is de bedoeling dat ook de brede bevolking bereikt wordt", aldus Vlaams minister van Cultuur Sven Gatz.
Bron: De Redactie, 10 maart 2017
De Redactie

Opinie

Toppers op het menu zijn institutionele bronnen (gerecht, regering, overheden), experts en berichten van Belga. In de praktijk krijgt een veel ruimer scala aan bronnen, ook allerlei belanghebbende partijen, zonder veel checks een podium.
Een dosis journalistiek wantrouwen kan nooit kwaad, doorvragen evenmin. Mijn hoop voor de toekomst is dat de cultuur van check en dubbelcheck primeert op snelheid.
Ria Goris ■
Bron: 'Schuld en boete in de media' in De Standaard Woensdag 19 April 2017

Alain de Botton: The News: A User's Manual | Talks at Google

Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen

Nepnieuws ontdekken

Hoe ontdek je nepnieuws?

  • Check de bron
  • Lees verder
  • Check de auteur
  • Gebruikte bronnen?
  • Check de datum
  • Is het een grap?
  • Check vooroordeel
  • Vraag de experts
Nepnieuws
Infografiek IFLA
Kunnen we iets verbeteren aan deze pagina? Laat het ons weten.