Inleiding & context

Fenomeen lezen

Om in een oogopslag een indruk te krijgen van het fenomeen 'lezen' kunnen we kijken naar het dagelijkse taalgebruik.
We spreken van een tekst doornemen, doorbladeren, bekijken, inkijken, inzien, bezien, diagonaal doornemen, herlezen, overlezen, spellen, ontcijferen, bestuderen, memoriseren, interpreteren, stil lezen, luidop lezen, voorlezen…
De vele nuances en verschillen in het taalgebruik wijzen op een enorme verscheidenheid aan leespraktijken.

Naar het voorbeeld van Robert Darnton in zijn Eerste aanzet tot een geschiedenis van het lezen kunnen we het veld van de leescultuur in kaart brengen aan de hand van de vragen wie, wat, waar, wanneer en de moeilijkere vragen waarom en hoe
Deze twee groepen van vragen komen overeen met de opsplitsing die Marika Keblusek maakt tussen de uiterlijke leescultuur en de innerlijke leescultuur.
 De uiterlijke leescultuur kenmerkt zich door de wie, wat, waar en wanneer van het lezen, de innerlijke leescultuur door de vraag naar het hoe en het waarom ervan. De innerlijke leescultuur houdt verband met de vragen: wat gaat er in het hoofd van de lezer om, wat ervaart de lezer?

Een geschiedenis van het lezen

In de geschiedenis van het lezen hebben zich een aantal fundamentele verschuivingen voorgedaan die de wijze waarop we nu lezen in belangrijke mate mee hebben beïnvloed.

Lees(r)evoluties

De eerste evolutie is deze van het luidop lezen naar het stil lezen. Het stil lezen bestond al in de Griekse en Romeinse Oudheid en raakte volgens Paul Saenger pas op groter schaal verspreid vanaf de middeleeuwen. Het stille lezen maakte meer ruimte voor individuele geestelijke arbeid en installeerde ook een intieme relatie tussen de lezer en zijn boek.
De verspreiding van het lezen in stilte was volgens Philippe Ariès een noodzakelijke conditie voor het tot uitdrukking komen van het besef van privé(leven). Deze nieuwe manier van lezen ging vooraf aan de uitvinding van de boekdrukkunst en was volgens Roger Chartier van een even groot belang voor de evoluties in het intellectuele leven.
Een tweede leesevolutie is de verschuiving van het lezen in groep of in de publieke ruimte naar het private lezen.
Een derde evolutie is de verschuiving van het intensief lezen (het herhalend, bestuderend lezen) naar het extensief lezen (het vluchtige lezen van verschillende genres lectuur).
Daarnaast had ook de overgang van geschreven naar gedrukte reproductie met de komst van de boekdrukkunst in de tweede helft van de 15de eeuw een belangrijke invloed op de leespraktijken en de ontwikkeling van het intellectuele leven.
Ook de drager van de tekst neemt verschillende vormen aan doorheen de tijd: van de rol over de codex naar www.

Aanvankelijk werden deze verschuivingen in het lezen voorgesteld als leesrevoluties, maar er kwamen zoveel nuanceringen van de idee van breuklijnen dat de huidige boekhistorici meestal eerder spreken van evoluties. De ene vorm van lezen sluit hierbij de andere vorm van lezen niet noodzakelijk uit.
De overvloedige studies en discussies over de leesrevoluties maken het volgens Robert Darnton moeilijk om een algemeen patroon te erkennen, laat staan dat ze het fundamentele probleem oplossen; namelijk hoe lezers betekenis toekennen aan boeken.

Vier polen

Bij de vraag hoe lezers betekenis toekennen aan hun lectuur kan gekeken worden naar de complexe relatie tussen de auteur, de tekst, de materiële vorm van het boek en de lezer. We stellen vast dat alle vier de polen een niet te verwaarlozen rol spelen bij het lezen.
Bovendien schuilt bij een te éénzijdige benadering van deze vraag, het gevaar van een technisch, sociaal of cultureel determinisme. 

 

Gabriel Garcia Marquez in 1975, wearing his most famous book.  © Colita/Corbis.
Gabriel Garcia Marquez in 1975, wearing his most famous book. © Colita/Corbis.

#daaromleesik

Keuzelijst non-fictie

Wat we zien als we lezen : een fenomenologie

Wat we zien als we lezen : een fenomenologie

Verzameling van ideeën, theorietjes en filosofietjes over hoe lezers zich een beeld vormen van personages in een boek.

Terwijl je leest

Terwijl je leest

Essay over de essentie van de typografie.

The year of reading dangerously : how fifty great books (and two not-so-great ones) saved my life

The year of reading dangerously : how fifty great books (and two not-so-great ones) saved my life

De bibliotheek

De bibliotheek

Tekst van een lezing over de eisen waaraan de ideale bibliotheek zou moeten voldoen.

Made in Europe : de kunst die ons continent bindt

Made in Europe : de kunst die ons continent bindt

Culturele gids met 208 lemma’s over kunstenaars, stromingen, kunstwerken en romanhelden die tot het pan-Europees cultuurgoed behoren.

Steinz : gids voor de wereldliteratuur in 416 schrijvers, 104 meesterwerken, 26 one-book wonders, 52 boekwebben, 26 thema's, 26 quizzen en 52 landkaarten

Steinz : gids voor de wereldliteratuur in 416 schrijvers, 104 meesterwerken, 26 one-book wonders, 52 boekwebben, 26 thema's, 26 quizzen en 52 landkaarten

Leesgids met beknopte informatie over ruim 400 proza-auteurs uit de wereldliteratuur.

Het geluk van de lezer : hoe boeken je leven kunnen veranderen

Het geluk van de lezer : hoe boeken je leven kunnen veranderen

Columns over boeken.

Prentenboeken lezen als literatuur : een structuralistische benadering van het concept 'literaire competentie' voor kleuters

Prentenboeken lezen als literatuur : een structuralistische benadering van het concept 'literaire competentie' voor kleuters

Neerslag van het promotieonderzoek naar de literaire competentie van kleuters en manieren om deze te ontwikkelen. Met enige illustraties. Voor onder meer vakcollecties jeugdliteratuur.

Onwillige lezers : onderzoek naar redenen en oplossingen

Onwillige lezers : onderzoek naar redenen en oplossingen

Hoe maakbaar is de lezer? : de doorgaande leeslijn in wetenschappelijk perspectief

Hoe maakbaar is de lezer? : de doorgaande leeslijn in wetenschappelijk perspectief

BoekStart maakt baby's slimmer

BoekStart maakt baby's slimmer

Verslag van een onderzoek naar de werking van het programma BoekStart, dat ouders wil stimuleren om hun baby's en peuters (meer) voor te lezen, om zo hun taalontwikkeling te verbeteren. Voor opvoeders van kinderen van ca. 0 t/m 2 jaar.

Over ouders en leesopvoeding

Over ouders en leesopvoeding

Wat voor invloed heeft het als ouders zelf lezen, hun kinderen voorlezen en over boeken praten? Verslag van een onderzoek naar lees- en mediaopvoeding, met enige staafdiagrammen. Voor o.a. ouders en leerkrachten.

Geraakt door prentenboeken : effecten van het gebruik van prentenboeken op de sociaal-emotionele ontwikkeling van kleuters

Geraakt door prentenboeken : effecten van het gebruik van prentenboeken op de sociaal-emotionele ontwikkeling van kleuters

Promotieonderzoek naar de ondersteuning van de sociaal-emotionele ontwikkeling van kleuters door het voorlezen en bespreken van prentenboeken. Met enige kleurenillustraties. Voor o.a. vakcollecties jeugdliteratuur.

Leespraat

Leespraat

Praktische adviezen, gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en eigen onderwijservaringen, voor het creee͏̈ren van een gunstig leesklimaat en voor het praten over leeservaringen.

Voorlezen gaat zó : tips en ervaringen uit de praktijk van peuterspeelzalen, kinderdagverblijven, gastoudergezinnen en de buitenschoolse opvang

Voorlezen gaat zó : tips en ervaringen uit de praktijk van peuterspeelzalen, kinderdagverblijven, gastoudergezinnen en de buitenschoolse opvang

Handleiding met achtergrondinformatie over en tips voor het voorlezen aan kinderen van 0 tot 6 jaar in het gezin en kinderopvang.

Actief met boeken : vertellen, ontdekken, spelen, creëren

Actief met boeken : vertellen, ontdekken, spelen, creëren

Tips en verwerkingssuggesties die het lezen met kinderen van 2 t/m 8 jaar kunnen ondersteunen. Met gekleurde tekeningen.

Vrouwen die lezen zijn gevaarlijk

Vrouwen die lezen zijn gevaarlijk

Verzameling schilderijen, tekeningen en foto's van lezende vrouwen.

Vrouwen die lezen zijn vrij

Vrouwen die lezen zijn vrij

Verzameling schilderijen, tekeningen en foto's van lezende vrouwen.

Hoe lees ik? : met inspirerende voorbeelden uit de literatuur

Hoe lees ik? : met inspirerende voorbeelden uit de literatuur

Papierverwerkende industrie : lezen als beroep

Papierverwerkende industrie : lezen als beroep

Notities over het lezen en over gelezen boeken.

Lezen is denken met andermans hoofd.
Arthur Schopenhauer

Fictie & gasten festival #daaromleesik

De boekenapotheek aan de Seine

De boekenapotheek aan de Seine

Een Parijse boekhandelaar heeft in zijn boekenschip een literaire apotheek ingericht met allerlei soorten boeken voor allerlei kwalen.

De bibliothecaresse van Auschwitz

De bibliothecaresse van Auschwitz

Dita Dorachova is veertien als ze in het concentratiekamp van Auschwitz terechtkomt. In deze complexe omstandigheden, slaagt ze erin om clandestien een bibliotheekje met acht kinderboeken te laten rouleren onder de andere kampgenoten.

De leestip

De leestip

De vondst van romantische aantekeningen in een boek verandert het leven van een medewerkster van een tweedehandsboekwinkeltje.

Halfgod verzamelaar : een boek over boeken

Halfgod verzamelaar : een boek over boeken

Bundeling teksten over boeken. Van de notities die Komrij als kind maakte over boeken die hij had gelezen of wilde lezen, tot columns, essays en verhalen over zijn leeshonger, zijn verzamelwoede, de liefde en angst voor het boek etc.

De lener

De lener

De conservatief-religieuze ouders van een 10-jarige boekenwurm vrezen om belachelijke redenen dat hun zoon homoseksueel is en willen hem onderwerpen aan een bijbels programma dat hem daarvan moet 'genezen'. Een bibliothecaresse ontfermt zich over hem.

Lolita lezen in Teheran

Lolita lezen in Teheran

Anno 1995 richt een docente in Iran een geheime leesclub op waaraan zeven studentes deelnemen; dit heeft grote invloed op hun leven.

De voorlezer

De voorlezer

Een jongeman kijkt terug op de relatie die hij als 15-jarige had met een 36-jarige vrouw met een geheim. Verhaal in korte zinnen en gemakkelijke woorden.

De leesclub voor het einde van het leven

De leesclub voor het einde van het leven

Als een vrouw aan een ongeneeslijke vorm van kanker lijdt, vormt ze met haar zoon een 'leesclub' voor twee personen om het lijden te verlichten.

De vreemdelinge : roman

De vreemdelinge : roman

Een boekhandelaar in ruste, vader van drie zonen en grootvader van zes kleinzonen, heeft zijn hele leven verlangd naar een (klein)dochter.

Het laatste boek

Het laatste boek

Een inspecteur van politie krijgt te maken met mysterieuze sterfgevallen in een literaire boekhandel.

De boekendief

De boekendief

In nazi-Duitsland (1939) komt een 9-jarig meisje in een dorp in de buurt van München bij pleegouders terecht, waar ze een grote hartstocht opvat voor boeken.

Zoo humain : de blijde terugkeer van de barbaar

Zoo humain : de blijde terugkeer van de barbaar

Nieuwe rituelen : gedichten

Nieuwe rituelen : gedichten

De eenzame uitvaart : veertig verhalen en gedichten bij vergeten levens

De eenzame uitvaart : veertig verhalen en gedichten bij vergeten levens

Verhalen over veertig mensen die in Antwerpen zijn overleden zonder nabestaanden, met de gedichten die tijdens hun uitvaart zijn voorgedragen in het kader van een sociaal en literair project, De Eenzame Uitvaart.

Een landloper op batterijen

Een landloper op batterijen

Verslag van een slentertocht, geleid door het toeval, door Antwerpen.

De handel in emotionele goederen : roman

De handel in emotionele goederen : roman

Een man haalt goederen op bij mensen die op natuurlijke of minder natuurlijke wijze overleden zijn.

Het tegenovergestelde van een mens : roman

Het tegenovergestelde van een mens : roman

Man met hoed : gedichten 2005-2017

Man met hoed : gedichten 2005-2017

Oproep RAAK

Mijn bibliotheek is een archief vol verlangens.
Susan Sontag
Kunnen we iets verbeteren aan deze pagina? Laat het ons weten.